Μετά την πυρκαγιά, τι; - Αποκατάσταση πυρόπληκτων τόπων.

Αποκατάσταση του δάσους, της βιοποικιλότητας, του περιβάλλοντος

Μετά τις πρόσφατες πυρκαγιές που έπληξαν τον τόπο μας, μέσα στον θρήνο και την απέραντη θλίψη, έρχεται η στιγμή που πρέπει να σταθούμε αποφασιστικοί απέναντι στο κακό και όσους το σχεδιάζουν και το εκτελούν, άμεσα ή έμμεσα και να αποφασίσουμε την στάση που θα κρατήσουμε από εδώ και μπρος. Ο τόπος μας καλεί να τον βοηθήσουμε, να τον υποστηρίξουμε στην αναγέννηση του. 

Η επιστήμη της καλλιέργειας και αναβάθμισης του δάσους, του τόπου του περιβάλλοντος, μοιάζει εξωγήινη σύλληψη στο σύνολο της, στους καιρούς που οι άνθρωποι νοιάζονται μόνο για τα πεπερασμένα τετραγωνικά που αποτελούν τη ζωή τους. Που δεν ενδιαφέρονται για τη μεγάλη εικόνα της ύπαρξης και του μέλλοντος. Για τον νεοέλληνα, τον νεοέλληνα που μπορεί να είμαστε όλοι μας,  ένα ρέμα, ένα δάσος δεν είναι τίποτα άλλο από μία μη αξιοποιημένη έκταση, ένας τόπος χωρίς προορισμό και χωρίς τη δυνατότητα να παράγει πλούτο, δείχνοντας την ηθική μας καταρράκωση ως λαός.

Ας τα ξεπεράσομε αυτά και με την ακράδαντη άποψη πως και το δάσος και το ρέμα και ο αέρας που αναπνέουμε είναι ο μοναδικός, ο αδιαμφισβήτητος πλούτος της ζωής, ας προχωρήσουμε στην κατανόηση και μετά στην πραγμάτωση της ανάγκης ης αποκατάστασης των όσων χάθηκαν. Βοηθός μας πολύτιμος θα είναι το Εθνικό Ίδρυμα Αγροτικών Ερευνών (ΕΘΙΑΓΕ) και η έκδοση του «ποκατάσταση καμένων περιοχών»που συνέγραψε μία ομάδα ειδικών επιστημόνων, οι 

Δρ Γεώργιος Λυριντζής, Διατελέσας Τακτικός Ερευνητής του ΕΘΙΑΓΕ 

Δρ Γεώργιος Μπαλούτσος, Διατελέσας Τακτικός Ερευνητής του ΕΘΙΑΓΕ

Δρ Γεώργιος Καρέτσος, Εντεταλμένος Ερευνητής, 

Δρ Γαβριήλ Ξανθόπουλος, Εντεταλμένος Ερευνητής 

Αθανάσιος Μπουρλέτσικας, MSc Δασολόγος, 

Γεώργιος Μάντακας, DSPU Δασολόγος 

Κωνσταντίνος Καούκης, MSc Δασοπόνος Ινστιτούτο Μεσογειακών Δασικών Οικοσυστημάτων & Τεχνολογίας Δασικών Προϊόντων

Εισαγωγή και τοποθέτηση του προβλήματος 

Από τις πυρκαγιές καταστρέφονται κάθε χρόνο σημαντικές εκτάσεις δασών, με σοβαρότατες δυσμενείς επιπτώσεις στον τόπο και τους ανθρώπους. Ενδεικτικά αναφέρονται 

-η υποβάθμιση του φυσικού περιβάλλοντος, 

-η αύξηση της επιφανειακής απορροής από τη βροχή, που συμβάλλει στη διάβρωση του εδάφους και τη δημιουργία πλημμυρών, 

-οι ζημιές στην πανίδα, στις αγροτικές εκτάσεις και στις δομημένες περιοχές καθώς και η απώλεια ακόμη και αυτής της ανθρώπινης ζωής. 

Στα παραγωγικά δάση είναι και η μείωση της αξίας των παραγόμενων δασικών προϊόντων, αλλά για τα δάση της Αττικής δεν υφίσταται αυτή η τελευταία επίπτωση. Είναι ξεκάθαρα ΠΡΟΣΤΑΤΕΥΤΙΚΑ, ΑΙΣΘΗΤΙΚΑ, ΠΕΡΙΑΣΤΙΚΑ ΔΑΣΗ

Οι πυρκαγιές στην Ελλάδα εκδηλώνονται κυρίως σε περιοχές με βλάστηση μεσογειακού τύπου, η οποία καλύπτει περίπου το 40% της έκτασης της χώρας. Η βλάστηση αυτή, εκτός από φρυγανική και μακκία, περιλαμβάνει και τα χαμηλού υψομέτρου πευκοδάση με κυρίαρχα δασικά είδη τη Χαλέπιο και την Τραχεία πεύκη, τα οποία καταλαμβάνουν έκταση 570.000 εκταρίων ή 5.700.000 στρεμμάτων, δηλαδή το 16,8% περίπου του συνόλου των ελληνικών δασών. Τα δάση αυτά εκτείνονται κυρίως γύρω από αστικά κέντρα ή πλησίον τουριστικών περιοχών και αυτό τα καθιστά αντικείμενο ανθρωπογενών επιδράσεων, είτε με τη μορφή έντονης εκμετάλλευσης, είτε με τη μορφή εκχέρσωσης και συρρίκνωσης από την πίεση της έντονης οικιστικής δραστηριότητας και της τουριστικής ανάπτυξης. 

Διαχειριστικά μέτρα στις καμένες περιοχές 

Οι ιδιαίτερα δυσμενείς επιπτώσεις από πυρκαγιές στο φυσικό και ανθρωπογενές περιβάλλον και στις δραστηριότητες του ορεινού, αγροτικού ή αστικού πληθυσμού. αλλά και στην εθνική οικονομία γενικότερα, μπορούν να αντιμετωπιστούν σε σημαντικό βαθμό με τα ενδεδειγμένα διαχειριστικά μέτρα τεχνικής και οικονομικής φύσης, που πρέπει να λαμβάνονται στις καμένες περιοχές. 

Τα μέτρα αυτά κατατάσσονται κυρίως στις εξής κατηγορίες: 

•Σε οικονομικές ενισχύσεις του πληθυσμού που υπέστη τις συνέπειες μεγάλων κυρίως περιστατικών πυρκαγιών. 

•Σε αντιδιαβρωτικά και αντιπλημμυρικά έργα, κυρίως στις περιπτώσεις που απειλούνται δομημένες περιοχές ή ανθρωπογενείς δραστηριότητες. 

•Στη διαχείριση - συγκομιδή του καμένου ιστάμενου ξυλώδους κεφαλαίου και τέλος, 

•Στην αποκατάσταση - ανόρθωση του οικοσυστήματος, όσον αφορά στη βλάστηση.

Για τις οικονομικές ενισχύσεις δεν χρειάζεται να επεκταθούμε. Καθημερινά ακούμε σε όλα τα Μέσα τα όσα διοχετεύονται από την κυβ΄σρνηση προκειμλένου να καλλιεργήσει το συμπονετικό και ανθρώπινο προφίλ της.

Θα προχωρήσουμε και θα αναφερθούμε στα κυριότερα αντιδιαβρωτικά και αντιπλημμυρικά έργα 

Η καταστροφή της βλάστησης και των φυτικών υπολειμμάτων (φύλλων, χούμου κ.λπ.) της επιφάνειας μιας λεκάνης απορροής από πυρκαγιές, συντελεί στην αύξηση της απορροής και της διάβρωσης του εδάφους από ισχυρές βροχοπτώσεις και τελικά στη δημιουργία πλημμυρικών φαινομένων στην αντίστοιχη πεδινή περιοχή. Ειδικότερα μετά την πυρκαγιά μεταβάλλονται, εκτός των άλλων, τόσο το ύψος και η ενέργεια της βροχής που φθάνει στην επιφάνεια της καμένης λεκάνης, όσο και πολλές από τις φυσικές ιδιότητες του εδάφους της, με αποτέλεσμα την εμφάνιση δυσμενών πλημμυρικών φαινομένων. Διαχρονικά, τα κυριότερα αντιδιαβρωτικά και αντιπλημμυρικά έργα, με γνώμονα πάντοτε τις ιδιαιτερότητες κάθε λεκάνης απορροής, είναι: 

• Η κατασκευή έργων ανάσχεσης (προσωρινής συγκράτησης) της επιφανειακής απορροής και μείωσης της διάβρωσης του εδάφους στις πλαγιές της λεκάνης και η δημιουργία έτσι ευνοϊκών συνθηκών αποκατάστασης της φυσικής βλάστησης. 

Στην κατηγορία αυτή υπάγονται, εκτός των άλλων, τα κορμοδέματα, οι βαθμίδες από ξηρολιθοδομή, οι αύλακες, οι τάφροι κ.λπ. Οι αύλακες είναι ιδιαίτερης σημασίας, αφού διασπούν το υδρόφοβο στρώμα του καμένου εδάφους και συμβάλλουν έτσι στη διείσδυση του νερού της βροχής στα βαθύτερα στρώματα. Όλα τα παραπάνω έργα κατασκευάζονται παράλληλα προς τις χωροσταθμικές καμπύλες της λεκάνης με βάση αυστηρές τεχνικές προδιαγραφές, ενώ η επιλογή τους γίνεται με ειδικά κριτήρια. 

Η κατασκευή φραγμάτων στην ορεινή κοίτη των ρεμάτων. 

Σκοπός τους είναι η στερέωση του πυθμένα και των πρανών της κοίτης και η συγκράτηση φερτών υλών. Το υλικό κατασκευής των φραγμάτων αυτών πρέπει να είναι περιβαλλοντικά και οικολογικά αποδεκτό (π.χ. κορμοφράγματα από καμένους κορμούς, Η επιλογή του υλικού κατασκευής γίνεται ακόμα με κριτήρια διαθεσιμότητας αυτού στην περιοχή, οικονομικά, τοπογραφικά, χρονικού διαστήματος έναρξης των βροχών κ.λπ. και οι απλούστερες κατασκευές εγκαθίστανται στα μικρότερα ορεινά ρέματα

• Η  κατασκευή φραγμάτων ανάσχεσης της πλημμυρικής απορροής μετά το ορεινό τμήμα της λεκάνης. Ιδιαίτερη σημασία πρέπει να δίνεται στην επιλογή της θέσης κατασκευής αυτών των φραγμάτων, ώστε στο ανάντη τμήμα της κοίτης να δημιουργείται ταμιευτήρας μεγάλης χωρητικότητας.

Αποκατάσταση της βλάστησης 

Τα μέτρα για την αποκατάσταση της βλάστησης στις καμένες εκτάσεις εξαρτώνται από τις εκάστοτε οικολογικές συνθήκες πριν και μετά την πυρκαγιά και ειδικότερα 

• από τον τύπο της βλάστησης, 
• την ένταση της πυρκαγιάς, 
• την τοπογραφία της περιοχής και 
• την ύπαρξη ή μη ζώντων δένδρων. 

Σε όλες όμως τις περιπτώσεις, ανεξαιρέτως, είναι απαραίτητη η απόλυτη προστασία της περιοχής από τη βοσκή για διάστημα που κρίνεται ικανό για την πλήρη και βέβαιη επανεγκατάσταση της βλάστησης. Η απομάκρυνση ή απαγόρευση της βοσκής είναι απαραίτητη, γιατί αυτή αποτελεί ίσως το δυσμενέστερο παράγοντα στην αποκατάσταση της βλάστησης και τούτο γιατί οι αρνητικές της συνέπειες είναι τόσο άμεσες με την καταστροφή της νέας βλάστησης (ποώδη φυτά, πρεμνοβλαστήματα δένδρων και θάμνων, αρτίφυτρα δένδρων), όσο και έμμεσες, με την υποβάθμιση του εδάφους (συμπίεση, κακός αερισμός, αύξηση διάβρωσης) και τη συνακόλουθη αύξηση της απώλειάς του. Όσον αφορά στη μεσογειακού τύπου βλάστηση και ιδιαίτερα αυτή των δασών Χαλεπίου και Τραχείας πεύκης, τα οποία συγκροτούν, όπως προαναφέρθηκε, τα πλέον πυρόπληκτα οικοσυστήματα της χώρας μας, μπορούν να αναφερθούν σε γενικές γραμμές τα ακόλουθα: 

Εφόσον οι συστάδες που κάηκαν ήταν κανονικής συγκόμωσης και ηλικίας τέτοιας (άνω των 20 χρόνων) που τα δένδρα καρποφορούν άφθονα, η φυσική αναγέννηση είναι τις περισσότερες φορές εξασφαλισμένη, επειδή τα είδη αυτά έχουν αναπτύξει μηχανισμούς προσαρμογής στην πυρκαγιά, με συνέπεια να επωφελούνται από τις μεταπυρικές συνθήκες και να αναγεννώνται εύκολα. 

Στις περιπτώσεις αυτές, πρέπει οποιαδήποτε αναδασωτική επέμβαση να πραγματοποιηθεί μετά την παρέλευση τριών ετών, περίοδο που κρίνεται απαραίτητη για την εκτίμηση της επιτυχούς ή όχι εγκατάστασης της φυσικής αναγέννησης. Όπου η φυσική αναγέννηση είναι αδύνατη ή τουλάχιστον πολύ προβληματική, επιβάλλεται να γίνεται τεχνητή επέμβαση, όπως σε περιπτώσεις που αφορούν: 

• Πυρκαγιές σε νεαρές συστάδες πεύκης (ηλικίας μέχρι 15 ετών) που δεν έφθασαν ακόμα στην αναπαραγωγική τους ηλικία. 

• Εκτάσεις με διάσπαρτα μόνο άτομα πεύκης ή με συγκόμωση μικρότερη από 0,5, όπου η αναμενόμενη φυσική αναγέννηση επιβάλλεται να υποβοηθηθεί αμέσως. 

• Περιοχές με πυκνή αείφυλλη βλάστηση (θάμνους αείφυλλων πλατύφυλλων ειδών), όπου τα πεύκα εμφανίζονται σποραδικά και εφόσον είναι επιθυμητή η δημιουργία υψηλού δάσους. Η επιλογή των ειδών που θα χρησιμοποιηθούν στην αναδάσωση είναι η σπουδαιότερη απόφαση που παίρνεται κατά την εφαρμογή των προγραμμάτων αυτών γιατί επηρεάζει αποφασιστικά τόσο την επιτυχία των δημιουργημένων φυτειών όσο και την επίτευξη των σκοπών της αναδάσωσης. Ενδεικτικός Κατάλογος δέντρων και θάμνων που προτείνονται για την αποκατάσταση της βλάστησης σε καμένες περιοχές.

Ως εκ τούτου, η καταλληλότητα των ειδών που θα επιλεχθούν αξιολογείται με κριτήρια αφενός εξασφάλισης της προσαρμογής στο περιβάλλον (βιολογική αρχή) και αφετέρου εκπλήρωσης με τον καλύτερο τρόπο των σκοπών και προτεραιοτήτων που έχουν τεθεί κατά την εκπόνηση της μελέτης αναδάσωσης (οικονομική αρχή). Επισημαίνεται ότι, σε περιοχές όπου υπάρχει έντονη δραστηριότητα ή παρατηρούνται εκχερσώσεις περιμετρικά των αγροτικών εκτάσεων που βρίσκονται εντός ευρύτερων εκτάσεων δασικού χαρακτήρα, θα πρέπει να αποφεύγεται η χρησιμοποίηση ειδών που μεσοπρόθεσμα ή μακροπρόθεσμα θα προσπορίσουν δικαιώματα ιδιοκτησίας. Ενδεικτικά τέτοια είδη είναι η ελιά, η αγριελιά, η αμυγδαλιά, η μουριά, η συκιά κ.λπ. Η ελληνική-μεσογειακή χλωρίδα μας προσφέρει μια μεγάλη ποικιλία ειδών, από τα οποία μπορούμε να επιλέξουμε τα πλέον κατάλληλα για τις φυτευτικές μας επεμβάσεις. Ως εκ τούτου θα πρέπει να αποφεύγεται η χρήση ξενικών ειδών όπως του ευκάλυπτου, της ακακίας, του αείλανθου κ.λπ. Επίσης τα είδη που στο παρελθόν έχουν παρουσιάσει σε εκτεταμένη έκταση ασθένειες όπως το κυπαρίσσι, η καστανιά και το πλατάνι δε θα πρέπει να χρησιμοποιούνται σε αναδασώσεις. Σε αμφότερες τις ανωτέρω περιπτώσεις, ήτοι φυσικής αναγέννησης ή τεχνητής αναδάσωσης, ενδείκνυται η όσο το δυνατόν έγκαιρη προστασία του εδάφους. Σε περιπτώσεις δε που έχουν απογυμνωθεί μεγάλες εκτάσεις έντονου ανάγλυφου (μεσαίων-μεγάλων κλίσεων), με κίνδυνο εκτεταμένης διάβρωσης, είναι επιβεβλημένα τα άμεσα μέτρα προστασίας του εδάφους με σπορά κατάλληλων ετήσιων ποωδών φυτών, ή και επιθυμητών δασικών ειδών, το φθινόπωρο αμέσως μετά την πυρκαγιά. Επίσης η χρήση πλατύφυλλων δενδρωδών και θαμνωδών ειδών σε περιπτώσεις τεχνητής επέμβασης θα πρέπει να προτιμάται για τη δημιουργία μελλοντικού μικτού δάσους που είναι περισσότερο ανθεκτικό σε περιστατικά πυρκαγιών και συμβάλλει σημαντικά στη βελτίωση του εδάφους και γενικότερα στις οικολογικές συνθήκες της περιοχής.

Μια γρήγορη και εύκολη μέθοδος αποκατάστασης περιοχών μεγάλης κοινωνικής, περιβαλλοντικής, πολιτιστικής κ.λπ. σημασίας είναι αυτή της υδροσποράς. Η μέθοδος συνίσταται στην εκτόξευση υδατικού διαλύματος που περιέχει σπόρους, λιπάσματα, συγκολλητικά υλικά και διάφορα άλλα βοηθητικά προϊόντα στις προς σπορά επιφάνειες. Επισημαίνεται ότι, ενώ τα φυτά αυτά βοηθούν στον περιορισμό της επιφανειακής διάβρωσης, δεν εξασφαλίζουν τη σταθερότητα της πλαγιάς σε περιπτώσεις μεγάλων κλίσεων και έντονων βροχοπτώσεων, επειδή στερούνται έντονου ριζικού συστήματος. Όπως προαναφέρθηκε η εγκατάσταση της βλάστησης όσο το δυνατό νωρίτερα προστατεύει το έδαφος από τη διάβρωση. Έχει μάλιστα βρεθεί ότι οι καλυμμένες με ποώδη βλάστηση επιφάνειες παρουσιάζουν κατά δέκα φορές μικρότερη διάβρωση σε σχέση με γυμνές επιφάνειες. Το πρώτο, μετά την απογύμνωση του εδάφους, έτος είναι ιδιαίτερα κρίσιμο για την προστασία του από τη διάβρωση. 

Σε περίπτωση υλοτομίας και απομάκρυνσης των καμένων δένδρων (μέτρο στο οποίο αναφερθήκαμε και το οποίο εξυπηρετεί άλλους διαχειριστικούς και προστατευτικούς σκοπούς), σε συστάδες πεύκης είναι σκόπιμο να παραμένουν στην επιφάνεια τα κλαδιά και οι κορυφές που φέρουν κώνους, ώστε να ενισχύουν τη φυσική αναγέννηση και να συμβάλουν στη δημιουργία ευνοϊκού μικροπεριβάλλοντος για τα αρτίφυτρα.

Περισσότερες πληροφορίες μπορούν να αντληθούν από τους αρμόδιους, στην περίπτωση που έχουν και την ανησυχία της αποκατάστασης της καταστροφής από το  από το Ινστιτούτο Μεσογειακών Δασικών Οικοσυστημάτων & Τεχνολογίας Δασικών Προϊόντων, Τέρμα Αλκμάνος, 115 28 Ιλίσια, Αθήνα τηλ: 210 7783750, fax: 210 7784602, e-mail: dir_secretary@fria.gr

Με την ελπίδα πως κάποτε θα επικρατήσουν η λογική και η ευαισθησία στον καμένο από τη δίψα του κέρδους και τον παραλογισμό, τόπο

_____________________________________

ΥΓ: Ως δασολόγος θα πρότεινα, μετά την έλευση της απαραίτητης τριετίας μία μίξη της αναγεννημένης χαλεπίου πεύκης με τη δύσφλεκτη κουκουναριά (Pinus pinea) και την δρυ Quercus ithaburensis ssp. Macrolepis, τη φωτόφιλη κα θερμοξηρόβια Βελανιδιά. Μία ισορροπημένη μίξη σε μία υποκηπευτή μορφή δάσους, το οποίο συντηρείται και καλλιεργείται υπεύθυνα είναι η καλύτερη πρόληψη, η καλύτερη άμυνα εναντίον των δασικών πυρκαγιών. Ως κάτοικοι της περιοχής καλούμαστε να το καταλάβουμε και να το εμπεδώσουμε πρώτοι,

Οικιστικές πυκνώσεις: Ο θρίαμβος της επινοητικότητας. [Τα "λάθη" που αναμένονται και στην ανατολική Αττική]

Μία ανάρτηση η οποία λίγο-πολύ, προβλέπει το τι θα γίνει με τις υποβολές των ΟΤΑ σχετικά με τις οικιστικές πυκνώσεις, αναδημοσιεύω σήμερα. Είναι βέβαιο πως οι τεχνικές υπηρεσίες των δήμων δεν είναι σε θέση να συντάξουν προτάσεις σύμφωνα με τις προϋποθέσεις που θέτει η υπουργική απόφαση των οικιστικών πυκνώσεων, δηλαδή η 34844/11-7-2016  (ΦΕΚ 145/ Α.Α.Π./20-7-2016) και αυτό για 3  λόγους:

1. Δεν υπάρχουν άνθρωποι στις τεχνικές υπηρεσίες που θα "διαβάσουν" τις περιοχές αυτές, όπως αποτυπώνονται στους χάρτες της "Εθνικό Κτηματολόγιο"

2. Και αν υπάρχουν άνθρωποι ικανοί να διαβάσουν, πρέπει κατά την χάραξη της  πρότασης τους, ιώδους μουτζούρας, να έχουν υπόψη τους συνεχώς τον αριθμό των κτηρίων και την έκταση που τους αναλογεί, πράγμα όχι και τόσο εύκολο για τους μη εξοικειωμένους. 

3. Θα πρέπει να τηρήσουν απαρέγκλιτα και την τρίτη προϋπόθεση της απόφασης, δηλαδή η ιώδης γραμμή και οι κορυφές της να  συμπίπτουν με κτήρια. Αυτό το θέτει η απόφαση για να μην αρχίσουν και εξαιρούν τα πάντα γύρω από τα αυθαίρετα. Πράγμα επίσης δύσκολο, αλλά όχι για τεχνικούς λόγους ή έλλειψη εμπειρίας αλλά για αμιγώς μικροπολιτικούς λόγους και λόγους ρουσφετολογικής διαχείρισης.

Για το ότι τα παραπάνω δεν είναι αποκυήματα φαντασίας ή υποεκτίμησης των δυνατοτήτων των τεχνικών υπηρεσιών των ΟΤΑ ή απλά κακεντρεχείς εκτιμήσεις, οι αποδείξεις παρέχονται από την ανάρτηση που αναδημοσιεύω. Ο Δ. Σταγγίδης παρατηρεί επισημαίνει και δείχνει τον θαυμασμό του στην ελληνική επινοητικότητα, τόσο στην έννοια των πυκνώσεων καθ' αυτών, όσο και στον τρόπο που οι ΟΤΑ έρχονται να τακτοποιήσουν φιλαράκια και οικείους (δικό μου το συμπέρασμα γιατί το περιμένω να εξελιχθεί παρομοίως και στην Αττική).

Θέλω να συμπληρώσω τον κατάλογο με τα κωλύματα με ένα ακόμα που έχει να κάνει με την ιδιοκτησία και τη χρήση των "οικοπέδων" δηλαδή των καταπατημένων δασοτεμαχίων τα οποία έχουν μετατραπεί σε άτυπα οικόπεδα ή αγροτεμάχια και "φιλοξενούν" τα αυθαίρετα κτήρια εντός τους. Αυτά θα περιληφθούν στην "πύκνωση"; γιατί αν εφαρμοστεί η υπουργική απόφαση επακριβώς, η ιώδης γραμμή δεν θα τα περιλάβει. Έχουμε να ζήσουμε μεγάλες στιγμές στην "πύκνωση του χρόνου".

Ακολουθεί η αναδημοσίευση της ανάρτησης του συναδέλφου Δ. Σταγγίδη

Οικιστικές πυκνώσεις: Ο θρίαμβος της επινοητικότητας

Αναδημοσίευση από τον ιστότοπο dasarxeio.com

Του Διαμαντή Σταγγίδη - Δασολόγου

Σε κάθε οργανωμένη χώρα οι πολίτες γνωρίζουν που επιτρέπεται να κτίσουν. Πρόκειται για περιοχές που σχεδιάστηκαν για να ζήσουν άνθρωποι. Αυτά συνηθίζουμε να τα λέμε νόμιμα ρυμοτομικά. Σε κάποιες λιγότερο οργανωμένες χώρες κάποια από αυτά τα ρυμοτομικά δεν είναι απολύτως νόμιμα επειδή δεν ακολουθήθηκαν όλοι οι προβλεπόμενοι από τους νόμους όροι. Μοιάζουν όμως απόλυτα με την πρώτη κατηγορία.

Στην Ελλάδα, επειδή ο Έλληνας γαλουχήθηκε με την ιδέα για το «δικό του κεραμίδι» υπάρχει ακόμη μια πατέντα. Η εκτός σχεδίου δόμηση. Καθόλα νόμιμη, αλλά τα σπίτια είναι αραιά το ένα από το άλλο και ανάμικτα με άλλες χρήσεις. Δίπλα σε αγροτικές ή κτηνοτροφικές εκμεταλλεύσεις, σε βιοτεχνίες , εργαστήρια κλπ. Ενας αχταρμάς. Όμως ο πολίτης είναι ικανοποιημένος αφού έκανε το όνειρό του και ας μυρίζει λίγο παραπάνω από την γειτονιά……

Όλα αυτά όμως δεν κόρεσαν το όνειρο του Έλληνα. Άρχισε να χτίζει και έξω από όλα αυτά, είτε σε δημόσια γη, είτε σε ιδιωτική χωρίς καμία άδεια από τις αρμόδιες υπηρεσίες.

Όταν ήρθε η ώρα του κτηματολογίου και των δασικών χαρτών όλα αυτά αποκαλύφθηκαν. Και φτάσαμε στο δίλημμα. Τι κάνουμε τώρα;

Εάν τα αφήσουμε χωρίς καμιά φροντίδα θα πρέπει όλα να κατεδαφιστούν. Και που θα βάλουμε τόσα μπάζα πιθανόν σκέφτηκαν κάποιοι αρμόδιοι. Και τότε άστραψε μια λαμπρή ιδέα της οποίας η πατρότητα διερευνάται. Θα τα ονομάσουμε ΟΙΚΙΣΤΙΚΕΣ ΠΥΚΝΩΣΕΙΣ. Και θα τα εξαιρέσουμε από τους δασικούς χάρτες μέχρι να βρούμε κάποια λύση γι’ αυτά.

Με την αρ. 34844/11-7-2016 Υπουργική απόφαση (ΦΕΚ 145/ Α.Α.Π./20-7-2016) καθορίστηκαν τα κριτήρια προσδιορισμού των οικιστικών πυκνώσεων.

Καθορίστηκαν; Αυτό είναι το μεγάλο ερώτημα. Δεν θα επαναλάβω τα κριτήρια, μπορεί εύκολα να τα βρει κανείς. Οι παράγραφοι 1 και 2 μιλούν για αριθμό κτιρίων και έκταση που αναλογεί στο σύνολο των κτιρίων αυτών. Αυτό μπορεί να υποθέσει κανείς ότι εξασφαλίζει μια κάποια πυκνότητα των κτιρίων. Εξάλλου ο όρος οικιστική πύκνωση παραπέμπει σε κάτι που μοιάζει με χωριό. Στην παράγραφο 3 μπαίνει ακόμη ένας όρος. Οι κορυφές του ιώδους περιγράμματος (αυτό είναι το χρώμα τους) πρέπει κατά το δυνατόν να ταυτίζονται με κτίρια.

Και ο νομοθέτης έδωσε την αρμοδιότητα για τον καθορισμό αυτών στους οικείους ΟΤΑ. Οι οποίοι ξεπέρασαν σε εφευρετικότητα τους εαυτούς τους. Και χωρίς να προβλέπει ποιός θα ελέγχει την τήρηση των παραπάνω κριτηρίων. Και το κυριότερο ποιός έχει την ευθύνη για την μη τήρηση των όρων.

Ας δούμε μερικά παραδείγματα:

Και φτάνουμε στον Δήμο της Καβάλας. Οι δικές του πυκνώσεις είναι φοβερά πρωτότυπες. Περιμετρικά των νόμιμων ρυμοτομικών υπάρχουν διάσπαρτα μεμονωμένα κτίσματα. Που απέχουν πολύ μεταξύ τους.

Αν σχηματιζόταν ένα εξωτερικό πολύγωνο χρησιμοποιώντας τις γωνίες των κτιρίων για να τα σχεδιαστεί  το ιώδες πολύγωνο θα προέκυπτε μια τεράστια έκταση. Τι κάνει λοιπόν; Σχηματίζει μια ζώνη πλάτους 1 μέτρου και μήκους αρκετών χιλιομέτρων που περιβάλλει τα νόμιμα ρυμοτομικά ενώνοντας τα διάσπαρτα κτίρια. Και ικανοποιεί το πρώτο και  το δεύτερο κριτήριο.

Όμως το τρίτο καταστρατηγείται βάναυσα. Η λεπτή αυτή ζώνη δεν ταυτίζεται με κτίρια. Φαντάζομαι την δικαιολογία του συντάκτη: Το κριτήριο 3 λέει «πρέπει κατά το δυνατόν να ταυτίζονται με κτίρια» και όχι απαραιτήτως, άρα η γραμμή μπορεί να είναι και έτσι.

Είναι σχεδόν σίγουρο ότι το ΣΤΕ όπου ήδη έχουν γίνει προσφυγές κατά των οικιστικών πυκνώσεων θα τις κρίνει αντισυνταγματικές. Και θα εξαφανιστούν στη συνέχεια. Όμως θα ζητηθούν ευθύνες από τους οικείους ΟΤΑ που δεν δίστασαν να καταθέσουν επίσημα τέτοια πολύγωνα;

Διαμαντής Σταγγίδης

Δασολόγος

_____________________________________________________

ΣτΣ και ΥΓ: Αγαπητέ συνάδελφε, πότε έχεις δει να ζητούνται ευθύνες από παρανομούντες ή λανθασμένα ενεργούντες ΟΤΑ και τους ιθύνοντες τους (δημάρχους, αντιδημάρχους, τεχνικές υπηρεσίες); Ποτέ. Έτσι θα γίνει και πάλι. Θα δεις "ιώδεις γραμμές" να περιλαμβάνουν εκτεταμένες δημόσιες δασικές γαίες εντός των πυκνώσεων και όταν κάποιος αντιδράσει θα τον λένε γραφικό.

Το φαινόμενο θα είναι πιο έντονο στις περιοχές με υψηλή αξία γης, συνεπώς περιμένω να το δω και  στην ανατολική Αττική, ειδικά στην περιοχής της Ραφήνας και του Πικερμίου, όπου δραστηριοποιούνται εδώ και χρόνια καταπατητές, αυθαιρετούχοι, οικοδομικοί συνεταιρισμοί με γερές και υψηλές προσβάσεις και βέβαια οι συνοδοιπόροι τους στις περιοχές αυτές, οι εμπρηστές. Τώρα που οι ΟΤΑ θα προτείνουν, ανοίγεται πεδίο δόξης λαμπρό και καθ' όλα νόμιμο.

Βραβεία περιβαλλοντικής ευαισθησίας και η μέθοδος "Μητσάρα".

Από την Athens Voice 8/5/2017

Όταν η οικολογική συνείδηση έχει αξία ίση με μία φωτογραφία και μερικά  λεπτά δημοσιότητας

Από την ομάδα στο facebook "Αγρια Φύση Ραφήνας - Πικερμίου" αντιγράφω μία ανάρτηση, η οποία προκαλεί ανάμικτα αισθήματα. Κυρίως θλίψη και αγωνία για το τι σχεδιάζεται για την περιοχή αλλά και την ανατολική Αττική γενικότερα.

Ως κάτοικος της ευρύτερης περιοχής (Πικέρμι) γνωρίζω από κοντά την καθημερινή υποβάθμιση οικοτόπων, ρεμάτων και δασών που προκαλείται από την ανθρώπινη πίεση, την οικιστική αλλά και την εσχάτως ανηγμένη σε τοτέμ της προόδου, την ψευδώς αποκαλούμενη ως "αναπτυξιακή"

Στις πολιτισμένες χώρες, ακόμα και στις βαρύτατα βιομηχανοποιημένες και καθυποταγμένες στη βιομηχανική εξέλιξη, Ηνωμενες Πολιτείες, καταλαβαίνουν πως δεν υπάρχει ανάπτυξη εις βάρος του περιβάλλοντος. Εκεί τα οικολογικά εγκλήματα τους είναι εγκλήματα κλίμακας και συνήθως εις βάρος τρίτων χωρών, σχεδόν ποτέ μέσα στις ίδιες τις ΗΠΑ.

Εδώ, ως γνωστό βαδίζουμε με τις επιταγές της "μόδας" ήτοι έχοντας σαν Ευαγγέλιο την ανάπτυξη (όπως την εννοούν, μέσα στην αμορφωσιά τους οι διάφοροι πολιτικοί αλλά και κοινωνικοί ταγοί) και την εννοούμε πάντα ως έννοια αντίθετη με την προστασία του φυσικού περιβάλλοντος. Και μέσα στο παράδοξο αυτό, έρχονται διαφημιστές και image makers και θεσπίζουν βραβεία οικολογικής αφύπνισης που τουλάχιστον εμένα μου μοιάζουν απλά με φτιασίδια που συναπαρτίζουν μία εικόνα "περιβαλλοντικής εταιρικής ή ατομικής ευθύνης" για τους δέκτες τους ή για όσους εμπλέκονται κάθε φορά στο όλο project.

Διαβάστε το κείμενο του Αντ. Λαζαρή στην ομάδα 'Αγρια Φύση Ραφήνας Πικερμίου και σκεφτείτε λίγο.

Για να σας βοηθήσω με περισσότερα στοιχεία και αφού σας ενημερώσω πως η εκπρόσωπος του Οργανισμού Λιμένα Ραφήνας που ονειρεύεται beach bars όπου θέλει, δεν ανέχεται αμφισβήτηση της αυθεντίας της  και που  "Χωρίς περίσκεψιν και χωρίς αιδώ ο Οργανισμός δεν άφησε καλά-καλά ούτε ένα πράσινο φύλλο επί της παραλίας" παρίστατο στα βραβεία Οικόπολις για τα οποία  "φρόντισε για τη φιλοξενία τους" μαζί με τον δήμο της Ραφήνας, Τον δήμο δηλαδή, που μαζί με την περιφέρεια οραματίζεται διευθετήσεις ρεμάτων στο Πεντελικό, ανοχή και αποδοχή αυθαιρεσιών δίπλα στην κοίτη του μεγαλύτερου ρέματος στην Αττική και πολλά ακόμη για τα οποία κανείς νοήμων και περιβαλλοντικά ευαίσθητος άνθρωπος, δεν θα ήταν περήφανος. 

Διαβάστε το κείμενο του Αντ. Λαζαρή στην ομάδα 'Αγρια Φύση Ραφήνας Πικερμίου, αναλογιστείτε τις καταστροφές που συντελούνται στην ανατολική Αττική καθώς και το από ποιους συντελούνται. 

Δείτε τη φωτογραφία της Athens Voice που δημιουργεί μία σημειολογία περί "πραγματικών οικολογικών ανησυχιών" των εικονιζομένων και θα καταλάβετε πως γεννιέται το προϊόν.

Ο γνήσιος Μητσάρας

Εκμεταλλευόμενοι μία εκδήλωση βραβείων περιβαλλοντικής ευαισθησίας και με την αλάνθαστη μέθοδο του αξέχαστου "Μητσάρα", να συνωστίζονται για μία φωτογραφία, παράγουν μία εικόνα που δεν έχει καμία σχέση με την πραγματικότητα. Περιβαλλοντικά ανήσυχοι στην φωτογραφία, αντιπεριβαλλοντικά δραστήριοι στην πραγματική ζωή.

Αρκετά έως εδώ. Ακολουθεί η -σχεδόν λυρική- ανάρτηση του Αντ. Λαζαρή από την ομάδα "Άγρια Φύση Ραφήνας Πικερμίου" της 20ης Ιουνίου 2017

Φωτ. Αντώνης Λαζαρής

Ένα αλεπουδάκι προβάλει δειλά δειλά μέσα από τους θάμνους.

Αμέσως τρέχει να κρυφτεί.

Η αλεπού είναι ένα από τα ελάχιστα μεγάλα θηλαστικά που κατάφεραν να επιβιώσουν δίπλα στον άνθρωπο.

Πέρα από τους σκύλους και τις γάτες, μόνο η αλεπού δεν εξολοθρεύτηκε από τον άνθρωπο.

Το τσακάλι, ο λύγκας, ο λύκος, η αρκούδα έχουν περιοριστεί πάρα πολύ.

Η αλεπού, όμως, κατάφερε να προσαρμοστεί.

Τρώει τα πάντα και δεν διστάζει να πλησιάσει και τα σπίτια για να βρει τροφή.

Την έχουν πει κλέφτρα, την έχουν πει πανούργα, την έχουν πει πονηρή.

Ό,τι και αν είναι το σίγουρο είναιν πως ξέρει καλά τον τρόπο για να επιβιώσει δίπλα στον εκπρόσωπο του γένους Homo.

Οι άνθρωποι τη φοβούνται, αλλά κατά βάθος τη συμπαθούν.

Εκτός, βέβαια, από τους άτυχους με τα κοτέτσια που τους έφαγε τις κότες.

Από την άλλη πλευρά η Άγρια Φύση της Ραφήνας δέχεται συνεχώς απανωτά χτυπήματα.

Πρόσφατα ο Οργανισμός Λιμένος Ραφήνας προχώρησε σε πλήρη αποψίλωση των φυτών της παραλίας Ραφήνας.

Με τρακτέρ και άλλα μηχανικά μέσα.

Χωρίς περίσκεψιν και χωρίς αιδώ ο Οργανισμός δεν άφησε καλά-καλά ούτε ένα πράσινο φύλλο επί της παραλίας.

Ειδικά στην παραλία που βρίσκεται στα δεξιά της κοίτης του Μεγάλου Ρέματος δεν απέμεινε τίποτα από τη βλάστηση που υπήρχε.

Οι πιο πολλοί ατυχώς πιστεύουν ότι οι παραλίες προορίζονται μόνο για την ανψυχή των ανθρώπων.

Τα φυτά για αυτούς είναι περιττά και ενοχλητικά.

Για αυτό και ο Οργανισμός τα ξερίζωσε πλήρως.

Για να μην ενοχλούν τους λουόμενους.

Η παραλία, όμως, είναι σαν ένας ζωντανός οργανισμός.

Η παραλία είναι βιότοπος.

Η παραλία είναι ενδιαίτημα.

Η παραλία δεν είναι μόνο για τους ανθρώπους.

Δυστυχώς, η άγνοια των αρμοδίων δεν αφήνει πολλές ελπίδες για το μέλλον των φυτών της παραλίας.

Η αλεπού μπορεί να είναι πονηρή και να ξεφεύγει εύκολα.

Τα φυτά, όμως, είναι ανυπεράσπιστα.

Μακρύ ταξίδι της μέρας μέσα στην άγνοια της σκοτεινής νύχτας...

Ραφήνα, Ιούνιος 2017...

Για το φυλλίκι, την ελιά, το θαλασσόκεδρο (περιοδικό "Η Φύση" τεύχος 120, Κ. Χατζημπίρος 2008)

Το παρακάτω κείμενο είναι πάλι από το τεύχος 120 (Ιαν-Φεβ-Μαρ 2008) του περιοδικού "Η Φύση" της Ελληνικής Εταιρίας Προστασίας της Φύσης. Συντάκτης, ο Κίμων Χατζημπίρος

Πριν λίγο καιρό έφυγε ένας κορυφαίος δασολόγος, βαθύς γνώστης και αδιάλλακτος λάτρης της ελληνικής φύσης. Ο Γιώργος Ντούρος εγκατέλειψε πρόωρα τον αγώνα για την προστασία των δασών, του τοπίου, της πολύτιμης φυσικής κληρονομιάς. Σε μια εποχή που απειλητικά σύννεφα συσσωρεύονται στον ορίζοντα και η συγκροτημένη παρουσία του ήταν απαραίτητη, η αβάσταχτη

θλίψη για την πυρκαγιά της Πάρνηθας, το κομμάτι της φύσης που αγαπούσε όσο τίποτε άλλο, ράγισε την καρδιά του. 

Η εμπειρία στο πεδίο, οι θεωρητικές γνώσεις αλλά και οι αισθητικές του αντιλήψεις για τη φύση, τη λειτουργία του δάσους, τα δασικά είδη, τις ιδιαιτερότητες των δένδρων, των θάμνων, των σπόρων ήταν μοναδικές. Είχαν κερδίσει τον σεβασμό και θαυμασμό του κόσμου των δασολόγων, όλων όσοι ασχολούνται με τη μελέτη και πάλεψαν για τη διατήρηση της φύσης, αλλά ακόμα και όσων διαφωνούν. Είχαν συνδυαστεί με μια εμπεριστατωμένη προσέγγιση στη νομική πλευρά των ζητημάτων προστασίας, καίριας σημασίας για μια χώρα καταπατήσεων και ιδιοκτησιακής ασυναρτησίας. Είχαν εμπλουτιστεί με το λιτό πάθος πουτον διέκρινε, πίσω από το μόνιμο αινιγματικό χαμόγελό του. 

Η μακρόχρονη προσφορά του στο Δασαρχείο της Πάρνηθας, όπου γνώριζε τη φυσική και κοινωνική κατάσταση μέχρι την παραμικρή λεπτομέρεια, ήταν ανεκτίμητη. Αργότερα, ως Προϊστάμενος στη διεύθυνση Αισθητικών Δρυμών, Δασών και Θήρας, θέση που κατέκτησε και κράτησε χάρη στη γενική αναγνώριση που απολάμβανε, συνέβαλε τα μέγιστα στην προώθηση της καταγραφής και υπεράσπισης της ελληνικής φύσης, στον έλεγχο της αλόγιστης αναπτυξιακής διαδικασίας και στην ανάσχεση των πιο επιβλαβών δραστηριοτήτων.

Γνώρισα το Γιώργο τη δεκαετία του ’80, στις οικολογικές κινητοποιήσεις κατά του νομοσχεδίου των «βοσκοτόπων». Έκτοτε, είχα την τύχη να συνεργαστούμε πολλές φορές, να συζητήσουμε πολύ περισσότερες, να διαφωνήσουμε ελάχιστες, να μου γνωρίσει τις κρυφές ομορφιές της Πάρνηθας, να παρατηρήσουμε νύχτα τα περάσματα των ελαφιών, να με ξεναγήσει στα εντυπωσιακά τοπίατου Κιθαιρώνα και του Πατέρα, να αναζητήσουμε τρόπους προστασίας του έλους της Ψάθας, να μελετήσουμε τις δυνατότητες για ένα Φυσικό Πάρκο στο Καντήλι, να ξενυχτήσουμε συζητώντας για δασική διαχείριση στον Άθω με μοναχούς της Μονής Φιλοθέου. Δεν ήταν σπάνια τα τηλεφωνήματά

του, αργά το βράδυ, για να ανταλλάξουμε κάποιες σκέψεις και, ιδίως, να μου μεταφέρει την αγωνία του για όσα μοναδικά φυσικά στοιχεία πάλευε να διασώσει, μέσω επιμελημένης εφαρμογής της δασικής νομοθεσίας, από τις απειλές μιας μυωπικής ανάπτυξης. Πολύτιμες οι συμβουλές του όσες φορές τον επισκέφθηκα στο μικρό του σπουδαστήριο, όταν με κέρναγε λίγο τσίπουρο και ξερά σύκα που είχε φτιάξει ο ίδιος. 

Καθοριστική ήταν η συμβολή του στην δημιουργία βάσης δεδομένων για τα Τοπία Ιδιαιτέρου Φυσικού Κάλλους της χώρας, πρόγραμμα του Πολυτεχνείου όπου συνεργαστήκαμε επί πολλά χρόνια. Αξιοποίησε την ευκαιρία για να ταξιδέψει σε

πολλά μέρη της Ελλάδας, να αξιολογήσει επί τόπου και να καταγράψει με τη γνωστή μεθοδικότητά του σχεδόν 200 σημαντικά τοπία. Μεγάλη ήταν επίσης η βοήθειά του στην υπόθεση του Εθνικού Πάρκου Σχινιά Μαραθώνα: εκτιμήσεις για την κατάσταση του χώρου και τα αναγκαία μέτρα, συμβουλές για μια εφικτή διαχείριση. Καταλυτική η εμπεριστατωμένη υπηρεσιακή του γνωμάτευση της 30/1/2007 για την ολοκλήρωση των περιβαλλοντικών έργων στην παραλία του Πάρκου. Τελευταία πολύτιμη συμβολή του η συζήτησή μας και η πρόταση που προέκυψε για τα σημεία φραγής των χωματόδρομων στο δάσος του Σχινιά, ώστε να πάψει η κίνηση και η στάθμευση ιδιωτικών οχημάτων. 

Φίλε Γιώργο, μια ελάχιστη αναγνώριση: το «Δασικό Παρατηρητήριο Γεώργιος Ντούρος», στο λόφο της Δρακονέρας. Δεσπόζει πάνω από το δάσος, το έλος και τη θάλασσα του Μαραθώνα. Η κατασκευή του είχε σκοντάψει σε πολλές αντιξοότητες και χωρίς την αποφασιστική σου συμβολή το Εθνικό Πάρκο θα το είχε στερηθεί. 

Κίμων Χατζημπίρος

Για τον Γιώργο Ντούρο (περιοδικό "Η Φύση" τεύχος 120, Μ. Γκαίτλιχ 2008)

Το παρακάτω άρθρο - βιογραφία, δημοσιεύτηκε στο περιοδικό "Η Φύση" -τεύχος 120 Ιαν. Φεβ. Μαρ. 2008, της Ελληνικής Εταιρίας Προστασίας της Φύσης. Συντάκτης, ο Μ. Γκαίτλιχ

Τον περασμένο Ιανουάριο, η ελληνική φύση έχασε έναν πραγματικό φύλακα-άγγελό της, τον 

δασολόγο Γιώργο Ντούρο. Ο Γιώργος Ντούρος γεννήθηκε στη Ράχη Πιερίας, ένα χωριό ανάμεσα στον Όλυμπο και στα Πιέρια. Αποφοίτησε από το τμήμα Δασολογίας του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης το 1972. 

Αμέσως μετά τις σπουδές και τη στρατιωτική του θητεία, εργάστηκε ως ημερομίσθιος επιστάτης στο Δασαρχείο της Πάρνηθας. Λίγους μήνες αργότερα, το Νοέμβριο του 1975, προσλαμβάνεται ως συμβασιούχος δασολόγος στο ίδιο Δασαρχείο και παραμένει στο καθεστώς των συμβάσεων αυτών για 8 ολόκληρα χρόνια, παρά το γεγονός ότι πριν από κάθε ανανέωση της σύμβασης, παρέμενε απλήρωτος για τουλάχιστον για 4-5 μήνες κάθε φορά. 

Τον Απρίλιο του 1983 ορκίζεται ως δόκιμος υπάλληλος του Υπουργείο Γεωργίας και τοποθετείται –πού αλλού– στο Δασαρχείο της Πάρνηθας. Μετά από ακριβώς τρία χρόνια, γίνεται Δασάρχης Πάρνηθας, θέση την οποία διατήρησε μέχρι και το 1991. 

Κατά τα 16 χρόνια της παρουσίας του στην Πάρνηθα, συνέβαλε με όλες του τις δυνάμεις στην προστασία του φυσικού περιβάλλοντος του βουνού, πέρα –και πολύ παραπάνω– από τα πλαίσια του υπηρεσιακού του καθήκοντος. Ιδιαίτερα ως προϊστάμενος του Δασαρχείου, γκρέμισε παράνομες περιφράξεις και αυθαίρετα κτίσματα, δένοντας με συρματόσκοινο τους τοίχους τους και τραβώντας τους με τα μεγάλα πυροσβεστικά οχήματα του Δασαρχείου, καθώς δεν είχε τη συνδρομή των μηχανημάτων της Νομαρχίας. 

Θωράκισε το Δρυμό της Πάρνηθας, οργανώνοντας την πυροφύλαξη και διενεργώντας συχνές περιπολίες (ακόμα και την παραμονή της Πρωτοχρονιάς) για την πλήρη πάταξη της λαθροθηρίας. Επίσης, καθιέρωσε τους τακτικούς ελέγχους των αυτοκινήτων στο Μετόχι κατά τη διάρκεια των εορτών των Χριστουγέννων, επιτυγχάνοντας έτσι το σταμάτημα της παράνομης κοπής των ελάτων. 

Οι αγώνες του όμως αυτοί είχαν και μεγάλο προσωπικό κόστος. Δέχθηκε πολλές πιέσεις, ακόμα και απειλές για τη ζωή του, καθώς και για τη ζωή των μελών της οικογένειάς του. Ο Γιώργος ωστόσο παρέμενε πάντα, όπως υποδήλωνε το επώ-

νυμό του, Ντούρος, ακλόνητος, αταλάντευτος και απολύτως συνεπής στις ιδέες του. Δεν δίστασε ούτε και όταν συγκρούστηκε με τα συμφέροντα ενός ιδιωτικού ραδιοτηλεοπτικού σταθμού, που ήθελε να εγκαταστήσει τις κεραίες του στην Πάρνηθα, γεγονός που τον ενέπλεξε σε ένα δυσβάσταχτο δικαστικό αγώνα, από τον οποίο τελικά βγήκε απόλυτα δικαιωμένος, αλλά ψυχικά εξουθενωμένος.

Το Σεπτέμβριο του 1991, τοποθετείται στη Διεύθυνση Αναδασώσεων, όπου παραμένει για πέντε χρόνια και προωθεί την παραγωγή δενδρυλλίων από ελληνικά δασικά είδη που δεν είχαν ξαναχρησιμοποιηθεί σε αναδασώσεις (θαλασσόκεδρα, γκορτσιές, στήρακες κλπ). 

Στη συνέχεια γίνεται Τμηματάρχης στο τμήμα Δασικού Περιβάλλοντος, Εθνικών Δρυμών και Δασικής Αναψυχής, ενώ δύο χρόνια αργότερα, τον Ιούλιο του 2000, γίνεται μετακλητός υπάλληλος - συνεργάτης στο γραφείο του Υφυπουργού ΠΕΧΩΔΕ. Τον Οκτώβριο του 2005, τοποθετείται προϊστάμενος της Διεύθυνσης Αισθητικών Δασών, Δρυμών και Θήρας. Στη θέση αυτή παρέμεινε μέχρι το Σεπτέμβριο του 2007, όταν υπέστη εμφραγματικό επεισόδιο. Από αυτήν την περιπέτεια της υγείας του ανέκαμψε σχετικά εύκολα, όμως λίγο καιρό αργότερα και ενώ ήταν ακόμα σε αναρρωτική άδεια, δέχθηκε ένα σοβαρότερο και πιο ύπουλο χτύπημα από ένα πολύ σπάνιο αυτοάνοσο νόσημα (σύνδρομο Guillain Barré). 

Μαχητής σε όλα του ο Γιώργος, πάλεψε για δύο μήνες. Τελικά έσβησε στις 25 Ιανουαρίου 2008, νικημένος από το νόσημα αυτό κι από τις αλλεπάλληλες σοβαρές δευτερογενείς λοιμώξεις.

Δυστυχώς, οι πυρκαγιές του περασμένου καλοκαιριού, (ιδίως αυτές στην αγαπημένη του Πάρνηθα και στα δάση της ιδιαίτερης πατρίδας του στην

κοιλάδα της Μόρνας, στα Πιέρια) γέμισαν με θλίψη τους τελευταίους μήνες της ζωής του.  Ίσως μάλιστα και να συνετέλεσαν στο να κλονισθεί έτσι ξαφνικά η υγεία του. 

Ο Γιώργος Ντούρος ήταν μέλος της Εταιρίας μας. Οι πρόσφατες ξεναγήσεις του στις εκδρομές της Εταιρίας στη Δυτική Αττική ήταν ένα μικρό μόνον δείγμα της θαυμαστής ικανότητάς του να ερμηνεύει το τοπίο και να γοητεύει με τις πολλές περιβαλλοντικές και ιστορικές γνώσεις του. Αρθρογραφούσε από παλιά, συχνά με ψευδώνυμο, σε έντυπα του οικολογικού χώρου, στη «Νέα Οικολογία», πιο πρόσφατα στην «Οικοτοπία», καθώς επίσης και στο περιοδικό μας «Η Φύση» (αξεπέραστο στο είδος του παραμένει μέχρι σήμερα το άρθρο του «Δρόμοι Παλιοί», για τους ορεινούς και δασικούς δρόμους, που δημοσιεύθηκε στο τεύχος 89 του περιοδικού μας). 

Κατά τη θητεία του στη Διεύθυνση Αισθητικών Δασών, Δρυμών και Θήρας, αλλά και από τις άλλες θέσεις που κατείχε παλαιότερα στο Υπουργείο Γεωργίας, συνέβαλλε σημαντικά στην προστασία της φύσης, αποτρέποντας με τις αρνητικές γνωμοδοτήσεις του καταστροφικές επεμβάσεις (λατομεία, νέα χιονοδρομικά κέντρα, δόμηση, καταστρεπτική οδοποιία κ.α.) σε πολλές προστατευόμενες περιοχές (Ροδόπη, Πιέρια, Πίνδος, Καλλίδρομο, Βαρδούσια, Ζάρακας κ.α.). Ήταν πάντα αρωγός σε κάθε προσπάθεια διαφύλαξης του φυσικού περιβάλλοντος και ανταποκρινόταν σε όλες τις προσκλήσεις για συνεργασία, προσφέροντας τις γνώσεις του και την υποστήριξή του. 

Η Ελληνική Εταιρία Προστασίας της Φύσης πενθεί την απώλεια του Δασάρχη, του Δάσκαλου, του φίλου και του αληθινού φυσιολάτρη, Γιώργου Ντούρου. Εκφράζουμε όλοι μας τα ειλικρινή συλλυπητήριά μας προς τη σύζυγο και τα παιδιά του. 

Μαρτίνος Γκαίτλιχ

Ο άνθρωπος του δάσους (Θωμάς Ξωμερίτης για τον Γ. Ντούρο 2008)

Κάποτε, στο πλαίσιο της δουλειάς μου, έπρεπε να πάρω πληροφορίες από ένα στέλεχος της Διεύθυνσης Αναδασώσεων του Υπουργείου Γεωργίας, το Γιώργο Ντούρο.

Θυμάμαι ότι είχα εντυπωσιαστεί, κατά τη διάρκεια της σύντομης συνεργασίας μου μαζί του, από την προθυμία του να με βοηθήσει και από το πόσο αγαπούσε τη δουλειά του. Συνέχεια και μ’ ενθουσιασμό, έβρισκε χαρτιά να μου δώσει που πίστευε ότι θα με βοηθούσαν.

Πρόσφατα, είχα ακούσει ότι ήταν σοβαρά άρρωστος. Σήμερα το πρωί, έμαθα από τις ειδήσεις στο internet ότι, πριν τρεις μέρες, ο Γιώργος Ντούρος πέθανε.

Διαβάζω ότι το γεγονός ότι η Πάρνηθα δεν είχε την τύχη της Πεντέλης, οφείλεται κατά μεγάλο μέρος στις μάχες που έδωσε ο Ντούρος - ο οποίος είχε υπηρετήσει και ως Δασάρχης Πάρνηθας - ενάντια των πιέσεων για δασικούς αποχαρακτηρισμούς.

Αναρτήθηκε από τον Thomas Xomeritis στις 9:43 π.μ.  

Ετικέτες περιβάλλον

O σωτήρας της Πάρνηθας και το ρέκβιεμ της Δασικής (Τ. Καμπύλης στην ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ της 13ης/1/2008)

Το παρακάτω κείμενο του Τ. Καμπύλη, δημοσιεύτηκε στην ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ της 13ης Ιανουαρίου 2008.

Του Τακη Καμπυλη

O σωτήρας της Πάρνηθας και το ρέκβιεμ της Δασικής13.01.2008

Πριν από 19 χρόνια η Πρωτοχρονιά τον βρήκε στο καταφύγιο του δασαρχείου, στην Πάρνηθα ψηλά, απέναντι από το καζίνο. Ηταν τότε δασάρχης Πάρνηθας. Φέτος η Πρωτοχρονιά τον βρήκε στην εντατική. Και οι ελπίδες ελάχιστες.

Ο Γιώργος Ντούρος ήταν το καμάρι της δασικής υπηρεσίας. Ηταν το χαμένο της κύρος. O Ντούρος έσωσε την Πάρνηθα. Αν οι ακαδημαϊκές αναλύσεις ψάχνουν αιτίες γιατί η Πάρνηθα δεν είχε την τύχη της Πεντέλης θα βρουν αρκετές. Αλλά οφείλουν να αναδείξουν και μία ακόμη: Διότι η Πάρνηθα είχε την τύχη -τα κρίσιμα χρόνια της δασοκτόνας δεκαετίας του- της παρουσίας του Γιώργου Ντούρου.

Εκείνη την Πρωτοχρονιά, περισσότερο από περιέργεια, μαζί με τον φωτορεπόρτερ Γιάννη Καμπούρη ανεβήκαμε στο φυλάκιο. Πώς να πιστέψεις ότι ο δασάρχης θα είναι εκεί μαζί με δύο δασικούς;

Ηταν. Οι πληροφορίες για λαθροθηρία τον είχαν ανησυχήσει, είχε κινητοποιήσει κόσμο αλλά δεν ήθελε να παρακολουθεί από τον καναπέ. «Αν οι υπάλληλοι δεν σε δουν δίπλα τους, πώς θα απαιτήσεις να κάνουν μόνο αυτοί την υπέρβαση;» Είχε δίκιο...

Χαράματα, τις πρώτες ώρες του 1989, ο Ντούρος μας πήγε να δούμε... Ηταν ένα σύμπλεγμα μικρών εποχικών λιμνών όπου έρχονταν τα ελάφια να πιουν νερό. Ετσι την ήξερε την Πάρνηθα ο Γιώργος Ντούρος.

Μετά η υπηρεσία τον «τίμησε» ως διευθυντή δασών Αθηνών (ή «δασάρχη λαχαναγοράς», όπως έλεγε ο ίδιος).

Μύθοι και πραγματικότητα

Οι μεγάλες πυρκαγιές του καλοκαιριού αλλά και οι πρόσφατες κρίσεις στελεχών στη Δασική -ιδίως στο μαλακό της υπογάστριο, την Αττική- σφραγίζουν αυτό που χρόνια τώρα φαινόταν. Οτι δεν υπάρχει ρόλος και χώρος γι' αυτήν.

Οι κρίσεις είναι χαρακτηριστικό παράδειγμα. Τα τελευταία 15 χρόνια στην Αττική περίπου δέκα ονόματα έχουν περάσει απ' όλες τις διευθυντικές θέσεις. Αν στο ποδόσφαιρο «ροτέισον» σημαίνει η δοκιμή παικτών στις σταθερές θέσεις, στη Δασική είναι το αντίθετο: Τα πρόσωπα παραμένουν σταθερά και δοκιμάζονται οι θέσεις!

Και μη βιαστεί κανείς να μιλήσει για κομματισμό. Και επί ΠΑΣΟΚ και επί Ν.Δ., τα βασικά στελέχη είναι τα ίδια πρόσωπα. Για παράδειγμα, ο Γιώργος Αμοργιανίτης («παιδί» του Γιώργου Ντούρου) που ήταν δασάρχης Πάρνηθας και τώρα προήχθη σε διευθυντή δασών, βρίσκεται μάλλον στο ΠΑΣΟΚ. O Τάσος Καζάζης, χρόνια δασάρχης στην Πεντέλη και τώρα διευθυντής δασών ανατολικής Αττικής, είναι στον Συνασπισμό, ενώ ο επί σειράν ετών δασάρχης Καπανδριτίου Γ. Φραγκιαδάκης, στο ΠΑΣΟΚ. Επίσης, όλα αυτά τα χρόνια, τα στελέχη που πέρασαν απ' όλες τις θέσεις είναι μεταξύ άλλων ο κ. Θεοδωρόπουλος (διευθυντής δασών Ανατολικής Αττικής, διευθυντής αναδασώσεων, δασάρχης Πειραιά και τώρα διευθυντής δασών Πειραιά - ΠΑΣΟΚ), ο Απ. Ανδρου (δασάρχης Πειραιά, δασάρχης Πάρνηθας, διευθυντής αναδασώσεων, τώρα διευθυντής δασών δυτικής Αττικής - ΠΑΣΟΚ), ο Σ. Σίμος (δασάρχης Λαυρίου, δασάρχης Πειραιά, διευθυντής δασών Αθηνών - ΠΑΣΟΚ), ενώ ο διευθυντής δασών Περιφέρειας Αττικής Γ. Παπαγεωργίου πρόσκειται στο KKE. Τέλος, το πιο σημαντικό στέλεχος αυτή τη στιγμή είναι ο υπεύθυνος του φορέα για την Πάρνηθα, ο Γ. Σπαθής, χρόνια συνδικαλιστής της ΔΑΚΕ, πρόσκειται στον Γ. Σουφλιά, ο οποίος αποτελεί το κόκκινο πανί για τη «δασική», αφού του καταλογίζουν ότι «καπέλωσε» το αρμόδιο υπουργείο Γεωργίας.

Τελικά, στη Νέα Δημοκρατία πρόσκεινται μόνο οι δασάρχες Αιγάλεω και Μεγάρων.

Τι γίνεται στη Δασική; Γιατί εκεί δεν υπάρχουν διώξεις, ούτε πλημμυρίδα «δικών μας παιδιών»; Οπως ούτε και επί ΠΑΣΟΚ;

Κάποιοι μιλούν σήμερα για έναν περίπου ανεξάρτητο υπηρεσιακό πυρήνα, που -όπως και στα πανεπιστήμια- ξεκίνησε από τον κομματισμό, πέρασε στην παντοδυναμία των συνδικαλιστών και τελικά κατέληξε σε ένα αυτονομημένο σύστημα, χωρίς ιδιαίτερα κομματικά διαχωριστικά. Αν συνέβη όντως κάτι τέτοιο, τότε κατέλαβε έναν χώρο που κατείχε κάποιος άλλος. Και ο οποίος τον παραχώρησε ή τον εγκατέλειψε.

Η περιπέτεια της Δασικής

Τέσσερις ήταν οι μεγάλοι σταθμοί στην ιστορία της Δασικής: O νόμος 998/79, ο 1734/87, η απόφαση του 1998 και τέλος ο 3208/03.

Με τον πρώτο καθορίζονταν τα θέματα ιδιοκτησιακού των δασών και οι χαρακτηρισμοί και αποχαρακτηρισμοί των δασικών εκτάσεων. Ηταν η εποχή που μέσα από τα δασαρχεία πέρασε το οικοδομικό μπουμ της μεταπολίτευσης. Οι δασολόγοι μέχρι τότε ασχολούνταν (και σπούδαζαν στη Θεσσαλονίκη) με τα σχετικά με την υλοτόμηση, τη ρητίνευση και μια συνολική μάλλον διαχείριση των δασικών οικοσυστημάτων. (H οικολογία πολύ αργότερα, σχεδόν από το '90, πέρασε ουσιαστικά σε όλο το πρόγραμμα σπουδών.) Εκείνη την εποχή συνέβησαν δύο αλλαγές: O δασάρχης απέκτησε εξουσία ανάλογη των οικονομικών μεγεθών της γης, αλλά κλείστηκε και στο γραφείο του. H Δασική μετατράπηκε σε έναν γραφειοκρατικό μηχανισμό παραγωγής βεβαιώσεων. H φημολογούμενη -ενίοτε και αποδεικνυόμενη- διαφθορά ήταν το πρώτο πλήγμα στο κύρος της.

Ο δεύτερος νόμος του 1987, ο περί βοσκοτόπων, ουσιαστικά έδινε περισσότερα περιθώρια αποχαρακτηρισμών, μάλιστα με τόσο διαβλητά κριτήρια που ενίσχυσε και τη διαφθορά αλλά και διαμόρφωσε εντός της Δασικής την πεποίθηση ότι και στην πολιτική εξουσία η κατεύθυνση είναι η «αξιοποίηση».

Στις αρχές του '90 ξεσπάει η μεγάλη μάχη ανάμεσα στην Πυροσβεστική και στη Δασική. Αιτία οι προμήθειες μέσων πυρόσβεσης. Στη Δασική έχουν εκφραστεί από μια σειρά αξιόλογων στελεχών (Οικονόμου, Χλύκας, Ντούρος, Φραγκιαδάκης) ενστάσεις ως προς την από αέρος πυρόσβεση. Την ίδια στιγμή στην Αθήνα, δύο καναδέζικες εταιρείες, η Canadair και η Connair, μάχονται για το ποιας τα αεροσκάφη είναι τα καλύτερα. Οι δασολόγοι προσπαθούν να πείσουν ότι τα αεροπλάνα δεν σβήνουν φωτιές -ιδίως στις συνθήκες των πολλών μποφόρ- και ότι χρειάζεται επένδυση στις υποδομές, αλλά η «αγορά του αιώνα» είχε αποφασιστεί. Και το βάρος της χρηματοδότησης για τον αντιπυρικό αγώνα έπεσε στην Πυροσβεστική.

Το 1998, με τη σύμφωνη γνώμη του τότε υπουργού Γεωργίας Στέφανου Τζουμάκα, η ευθύνη της δασοπυρόσβεσης περνάει στην Πυροσβεστική, χωρίς καν ένα στάδιο προσαρμογής. Ανθρωποι που εκπαιδεύτηκαν στις αστικές πυρκαγιές ρίχνονται στα δάση και άνθρωποι που ήξεραν (πάντως περισσότερο) τα δάση πήραν για πρώτη φορά άδεια το επόμενο καλοκαίρι. Και -έκτοτε- κάθε καλοκαίρι.

Φέτος έκλαιγε στο τηλέφωνο, όταν μιλήσαμε, ο Γιώργος Ντούρος για την Πάρνηθα. «Πρέπει να ξαναβγούμε από τη ναφθαλίνη», έλεγε.

Και ο Καζάζης και άλλοι ήταν σε άδεια. Τι να έκαναν;

Το 2008 βρίσκει τη Δασική σε πλήρη ανυποληψία. Αν και η εξουσία του δασάρχη δεν έχει μειωθεί (έστω, τυπικά), το κύρος του έχει καταρρεύσει. Αλλωστε από τη Μεταπολίτευση μέχρι σήμερα, ο δασικός πλούτος της χώρας σε περιοχές - φιλέτα έχει υποστεί περισσότερες καταστροφές απ' όσες από την ίδρυση του ελληνικού κράτους. Με τη βούλα κάποιου δασάρχη.

Η κεντρική εξουσία μάλλον βολεύτηκε από αυτή την κατάσταση, ιδίως όταν ένα από τα πιο δημοφιλή ρουσφέτια είναι ένας αποχαρακτηρισμός ή ένας τίτλος ιδιοκτησίας. Και μία από τις πιο επικερδείς επιχειρήσεις είναι η «αξιοποίηση» δασικών φιλέτων. Χώρος για όλους, αυτό είναι το μυστικό της συνενοχής. Και για καρχαρίες και για μαρίδα.

Ο Γιώργος Ντούρος ήταν ένα από τα τελευταία καταφύγια όσων στη Δασική ήθελαν να αποδείξουν ότι δεν είναι όλα σάπια. Μια φορά έλεγε για έναν πολίτη που πήγε στο δασαρχείο στο Μενίδι. «Τον κατάλαβα διότι είχε δίκιο, αλλά δεν μπορούσε να το αποδείξει όπως απαιτούσε ο νόμος.»

- Τι έκανες;

«Του το έδωσα».

- Και αν βρεις τον μπελά σου;

«Εγώ;»

Ιnfo

Δεν είθισται να αφιερώνεται μια στήλη εφημερίδας κάπου ή σε κάποιον. Αλλά και δεν μπορούμε να ανεχθούμε από το κάθε «είθισται» να εξοβελίζει όσα είναι έξω από αυτό. O Γιώργος Ντούρος ήταν πάντα εκτός εμβέλειας του «δεν είθισται».

Α ρε Γιώργο...

Πηγή: Αρχείο Καθημερινής