Thursday, September 6, 2018

Τρία φυτά


Ως δασολογος έχω πάθος με τη βοτανική και ειδικότερα με το κομμάτι της βοτανικής φυσιολογίας. Είναι ένα μεράκι που με κυνηγάει χρόνια, η εμβάθυνση στους μηχανισμούς επιβίωσης και ανάπτυξης των φυτών και μέσω αυτών και στην υψηλής ποιότητας παραγωγή ουσιών. Ουσιών τις οποίες εκμεταλλευόμαστε οι άνθρωποι. Επίσημα ως πρώτες ύλες φαρμάκων ή πρώτες ύλες της βιομηχανίας και ανεπίσημα (ως και παράνομα) ως ψυχοτρόπες ή διεγερτικές ουσίες, εκτός εμπορίου αλλά εντός αγοράς πάντα.
Οι μύθοι και η ατμόσφαιρα που τριγυρίζουν μερικά βοτανικά είδη, είναι ικανό κίνητρο για την ενασχόληση μαζί τους. Και μάλιστα την ενασχόληση δίχως περαιτέρω διερεύνηση. Είναι τόσο γλυκός ο μύθος και η ατμόσφαιρα γύρω από τα φυτά αυτά που άν πέσει πάνω τους το βλέμμα του εραστή της επιστημονικής αλήθειας, καταστρέφει το μεγαλύτερο μέρος της εικόνας τους. Επειδή αγαπώ τον μύθο και δεν ήθελα να καταστρέψει την εικόνα που είχα φτιάξει για τα φυτά αυτά, δεν το πολυέψαχνα. Μέχρι που ξεκινήσαμε μία συζήτηση με φίλους περί της ταυτότητας και της ιστορίας των φυτών αυτών. Αφορμή ήταν η αφήγηση μου για το ότι είχα εντοπίσει ικανό αριθμό ατόμων μανδραγόρα στην καμένη από τις πρόσφατες πυρκαγιές, πλευρά της Πεντέλης (βλέπε παρακάτω). Έτσι άρχισε η κουβέντα για τρία φυτά. Μία κουβέντα που γκρέμισε τον μύθο που είχα κρατήσει μέσα μου για την (υποτιθέμενη) συγγένεια τους. Συγγένεια στον μύθο, στο μυστήριο αλλά και στην τεράστια βοτανική οικογένεια.

Τρία φυτά, τρεις ρίζες γνωστές ή λιγότερο γνωστές για την φαρμακευτική τους χρήση, αλλά και τις αποδιδόμενες σε αυτά (τουλάχιστον στα δύο πρώτα), μυστικιστικές ή μαγικές ιδιότητες.

Το κείμενο που ακολουθεί είναι μία αντιπαραβολή των τριών φυτών του μανδραγόρα, του Panax ginseng και της πιπερόριζας, δηλαδή του γνωστού μας τζίντζερ


1. Μανδραγόρας.  (Mandragora officinarumum)


Ανθισμένος Μανδραγόρας

Συστηματική κατάταξη

Βασίλειο: Φυτά (PlantaeΣυνομοταξία:  Αγγειόσπερμα (Magnoliophyta
Ομοταξία:  Δικοτυλήδονα (Eudicots)  Τάξη:  Στρυχνώδη (Solanales)

Οικογένεια:   Στρυχνοειδή (Solanaceae)
Γένος: Μανδραγόρας (Mandragora) L.

Γνωστά και καθημερινά είδη της οικογενείας: 
Solanum tuberosum (πατάτα), Solanum melongena (μελιτζάνα), Nicotiana (καπνός) Capsicum annuum (Πιπεριά) κλπ

Είδη
Μανδραγόρας ο φαρμακευτικός ποικιλία εαρινός (Mandragora officinarumum var. vernalis

Μανδραγόρας ο φαρμακευτικός ποικιλία Φθινοπωρινός (Mandragoras officinarum var. autumnalis)

Μανδραγόρας ο κορμοειδής (Mandragora caulescens) των Ιμαλαίων.


Η ρίζα του μανδραγόρα, η οποία ειναι
ανθρωπόμορφη, αποτελεί έναν ακόμα λόγο
για τονμυστικιστικό χαρακτήρα του φυτού
οι καρποί του, όταν τρώγονται
από μικρά παιδιά, προκαλούν
δηλητηρίαση, ακόμα και θάνατο























Τοξικότητα



Η τοξικότητά του οφείλεται στην παρουσία των αλκαλοειδών σκοπολαμίνη, υοσκαμίνη και ατροπίνη. Οι ουσίες αυτές που περιέχονται σε μεγαλύτερο ποσοστό στη ρίζα είναι πολύτιμες από φαρμακευτική άποψη. Οι αρχαίοι ανατολικοί λαοί (Σουμμέριοι, Ασσύριοι, Βαβυλώνιοι, Αιγύπτιοι) γνώριζαν από πολύ ενωρίς τις φαρμακευτικές ιδιότητες του Μανδραγόρα και τον χρησιμοποιούσαν αναλόγως. Οι αρχαίοι Έλληνες και οι Ρωμαίοι χρησιμοποιούσαν τον μανδαγόρα ως υπνωτικό, αναλγητικό και ηρεμιστικό, ενώ κατά τον μεσαίωνα χρησιμοποιήθηκε ως αναισθητικό σε εγχειρήσεις.

Δοξασίες - Μυθολογία
(Στη γη που κρέμασαν τρελό, ψάξε για μανδραγόρα - Γ. Ζήκας: Μανδραγόρας)


Μία σημαντική διαφορά με τα άλλα φυτά που εξετάζουμε εδώ, είναι πως ο μανδραγόρας είναι μερακλίδικα τραγουδισμένος. Όπως και άλλα ψυχοτρόπα φυτά της ελληνικής χλωρίδας. Δεν θα μπορούσα να φανταστώ στίχο ή μία ψυχενεργο μελωδία για το ginseng ή το ginger

Ο μανδραγόρας, λόγω των υπνωτικών ιδιοτήτων και της ανθρωπόμορφης ρίζας του, έχει περιβληθεί από την αρχαιότητα με μυστηριώδεις, υπερφυσικές ιδιότητες και δεισιδαιμονίες. Τον χρησιμοπιούσαν ως φυλαχτό για την προστασία από τον θάνατο και την ασθένεια. Θεωρούσαν, επίσης, ότι η παρουσία του οφειλόταν σε φαινόμενα μεταμψύχωσης ατόμων που είχαν αυτοκτονήσει και ότι όταν ξεριζωθεί βγάζει μια δυνατή κραυγή, η οποία μπορεί να προκαλέσει τη τρέλα ή τον θάνατο σε όσους την ακούσουν.

Γι΄ αυτό ξερίζωναν τους μανδραγόρες νύχτα με πανσέληνο, με τη συνοδεία προσευχών και ιεροτελεστιών και με τη βοήθεια ενός μαύρου σκύλου δεμένου πάνω στο φυτό με σκοινί.

Στην Κρήτη συνήθιζαν παλαιότερα, να σκαλίζουν το χώμα γύρω από το φυτό του μανδραγόρα και να δένουν στη ρίζα του μίαν αίγα (κατσίκα), η οποία τραβώντας ξερρίζωνε το φυτό.

Ακόμη θεωρούνταν μεταγενέστερα ότι αν πιεις το αφέψημα της ρίζας του θα κάνεις αρσενικά παιδιά, εξ ου και η ονομασία του σερνικοβότανο.

Μανδραγόρας, ο κάτοικος των ξερότοπων
Το μανδραγόρα μπορούμε να τον βρούμε σε ολόκληρη την Ελλάδα και ειδικά σε άνυδρες και πετρώδεις περιοχές όπου η παρουσία του είναι έντονη και με αρκετές ποικιλίες, όπως στην Κρήτη όπου  φυτρώνουν δύο ποικιλίες του Mandragora officinarum L.:

α) η var. microcarpa Bertol., και

β) η var. Hausknechtii Heldr.

Εντύπωση μου έκανε η ανακάλυψη του φυτού σε παράνομους σκουπιδότοπους στις υπώρειες του Πεντελικού, τον φετινό Απρίλιο και μάλιστα σε ικανούς πληθυσμούς. Επίσης η ανακάλυψη μανδραγόρα ο οποίος είτε είχε γλιτώσει την φωτιά (λογικότερο γιατί ήταν στα όρια της) είτε είχε αναβλαστήσει, σε μία επίσκεψη στα καμμένα της Νταού και του Βουτζά, στις 16/8/2018. Μάλιστα τον μπέρδεψα από σαστιμάρα  με φυτό μελιτζάνας. Τι να γύρευε μία μελιτζάνα μόνη πάνω στο καμένο βουνό; Νόμιζα βλέπετε πως γενικά υπάρχουν κάποιοι που τον μαζεύουν, γιατί είχα παρατηρήσει γενική μείωση της εμφάνισης του.

Όπως και να 'ναι, όποιος τον μαζεύει θα πρέπει να ακούσει και τη 

"..συμβουλή του Πυθαγόρα, προσοχή στον Μανδραγόρα"
Γιώργος  Ζήκας -  Νίκος Παπάζογλου
______________________________________________________________________________

2. Panax ginseng


Panax - Πάναξ από την πανάκεια που ήταν 
1. κόρη του Ασκληπιού που γιάτρευε όλες τις ασθένειες με βότανα
2. ένα φάρμακο για όλες τις ασθένειες
3. φυτό με προφανώς θεραπευτική χρήση


Panax ginseng
Η ανθρωπόμορφη επίσης ρίζα του ginseng




Συστηματική ταξινόμηση

Βασίλειο:         Plantae
Συνομοταξία:   Αγγειόσπερμα (Magnoliophyta)
Ομοταξία:        Δικοτυλήδονα (Eudicots) 
Ύφομοταξία      Σύνθετα (Compositae)
Τάξη:              Apiales
Οικογένεια:    Araliaceae
Γένος:             Panax
Είδη:               Panax ginseng                   

Συνώνυμα

Aralia ginseng Baill.
Panax verus Oken

Γνωστά και καθημερινά είδη της οικογενείας: 

Hedera helix, ο γνωστός κισσός
αλλά και πολλά ακόμα φαρμακευτικά φυτά

Η -αγγλική- λέξη Ginseng προέρχεται από τα  Hokkien Chinese jîn-sim (人蔘). 

Το πρώτο ιδεόγραμμα σημαίνει «πρόσωπο» - «άνθρωπος» και το δεύτερο ιδεόγραμμα σημαίνει «ρίζα φυτού»  και αναφέρεται στο διχαλωτό σχήμα της ρίζας που μοιάζει με ανθρώπινη μορφή


Το βοτανικό όνομα Panax, είδαμε πως  προέρχεται από τα ελληνικά και τη λέξη «πανάκεια» δηλαδή κάτι σαν "γενική θεραπεία" και χρησιμοποιήθηκε από τον Λινναίο γιατί ήταν γνωστές οι θεραπευτικές ιδιότητες του φυτού, τον καιρό που συνέταξε την συστηματική κατάταξη των ειδών

Πάντα νόμιζα πως το Panax ginseng αποτελεί ένα ακόμα είδος μανδραγόρα. Το πράγμα ξεκαθάρισε πολύ πρόσφατα όταν ασχολήθηκα με την συστηματική ταξινόμηση που ίσχυε για το κάθε φυτό χωριστά. Ενώ τον μανδραγόρα τον ξέρω γιατί απαντάται σχεδόν παντού στην Ελλάδα, το Panax ginseng, φυτό ενδημικό της Ασίας, καλλιεργείται σε Ινδία Κίνα και Κορέα, δεν το είχα δει ποτέ μου. Οι εικόνες παραπλανούν λίγο αφού συνήθως δείχνουν μικρά φυτά και εστιάζουν κυρίως στη ρίζα, που είναι ανθρωπόμορφη σαν του μανδραγόρα. Το διχαλωτό της σχήμα δεν το θεωρούσα διακριτικό χαρακτηριστικό του είδους. Και ήταν λάθος μου βέβαια.

Κίνητρο για  να ασχοληθώ με τη σύνταξη της παρούσας ανάρτησης, ηταν και το δικό μου ξεκαθάρισμα πως το Panax ginseng ουδεμία σχέση έχει με τον Μανδραγόρα, αλλά αποτελεί συγγενή του ευγενούς (αλλά και δηλητηριώδους) κισσού.

____________________________________________________


3. Zingiber officcinalis

Το επίσημο όνομα της πιπερόριζας παραπέμπει περισσότερο στο αγγλικό της όνομα (ginger) ως εκφερόμενο Zingiber - Ζιγγίβαρη, από κάποιον που μιλάει βιαστικά και δεν ενδιαφέρεται για την ακρίβεια των λεγομένων του.

Η πιπερόριζα, το τζίντζερ ήταν άλλο ένα φυτό που συνέχεα λόγω της παχιάς ρίζας του που μου θύμιζε τον κόνδυλο του μανδραγόρα, ή τον κόνδυλο της πατάτας, έτσι ώστε από ένα μορφολογικό χαρακτηριστικό, αυθαίρετα  θεωρούσα πως και αυτό θα ανήκει στην οικογένεια των Solanaceae.

Μόνο όταν είδα το φυτό ολόκληρο κατάλαβα το προφανέστατολάθος. Δε'ιτε τη φωτογραφία του Μανδραγόρα και του Panax ginseng και δεν χρειάζεται κάτι περοσσότερο 

Λεπτομέρειες φύλλου,
 κόνδυλου, βλαστού
Καλλιέργεια ginger



Τι σχέση θα μπορούσε να έχει με τον κάτοικο των ηλιόλουστων ξερότοπων μανδραγόρα, η απαιτητική σε υγρασία, ζέστη αλλά και σκιά, πιπερόριζα; Ένας κόνδυλος δεν κάνει τους συγγενείς.

Η ταυτότητα της πιπερόριζας (Zingiber officcinalis) - Συστηματική ταξινόμηση

Βασίλειο: Φυτά
Συνομοταξία:Αγγειόσπερμα (Μαγνολιόφυτα) 
Ομοταξία: Μονοκοτυλήδονα (Monocots) - συγκρίνετε με τα προηγούμενα
Υφομοταξία: Commelinids
Τάξη: Ζιγγιβερώδη (Zingiberales)
Οικογένεια: Ζιγγιβεροειδή (Zingiberaceae)
Γένος: Ζιγγίβερις (Zingiber)
Είδος:Z. officinale

Το όνομα
Η προέλευση της λέξης τζίντζερ είναι αντιδάνειο από το αγγλικό όνομα του μπαχαρικού, προερχόμενο αρχικά από την Ταμίλ γλώσσα: ίντζι βερ (இஞ்சி வேர்). 
Ο βοτανικός όρος για τη ρίζα στην Ταμίλ γλώσσα είναι βερ (வேர்) έτσι ονομάζεται ρίζα ίνζι ή ίνζι βερ. Η ελληνική ζιγγίβερις συναντάται ως ginginer στη μεσαιωνική λατινική και εν συνεχεία στην παλιά αγγλική gingifere, την οποία ύστερα η γαλλική ονομάζει gingembre και καταλήγει στα αγγλικά ginger.

Ιστορία - Φαρμακευτική
Από τα αρχαία χρόνια η πιπερόριζα χρησιμοποιείται στις ιατρικές παραδόσεις της Ασίας (π.χ. Ινδία και Κίνα), των Ελλήνων και των Αράβων, συνήθως σε αφεψήματα, βάμματα ή μίγματα αιθερίων ελαίων. Στη λαϊκή ιατρική πιο γνωστή είναι η χρήση για τη ναυτία, προβλήματα κατά την πέψη και σαν φάρμακο για το κρυολόγημα. Χρησιμοποιείται επίσης σε περιπτώσεις εμέτου και ιλίγγου, ως τονωτικό για προβλήματα δυσπεψίας, διάρροιας, δυσκοιλιότητας και για προβλήματα του κωλικού. 

Η γερμανική ελεγκτική επιτροπή για φάρμακα από βότανα, Commission E, έκρινε πως η πιπερόριζα αντενδείκνυται κατά την εγκυμοσύνη. (από Wikipedia)

Τσάι από πιπερόριζα

Το τσάι από πιπερόριζα είναι διαδεδομένο σε διάφορες χώρες. Στην Κίνα το τσάι αυτό παρασκευάζεται από αποφλοιωμένες και κομμένες σε φέτες πιπερόριζας και συνήθως προστίθεται καφέ ζάχαρη. Φέτες από πορτοκάλι ή λεμόνι πολλές φορές προστίθενται για να γίνει ακόμα πιο γευστικό το τσάι. Η πιπερόριζα είναι βασικό συστατικό στο τσάι με μπαχαρικά, γνωστό ως τσάι μασάλα, το οποίο είναι ευρέως διαδεδομένο στη νοτιοανατολική Ασία (π.χ. στην Ινδία).

Απογοητευτική η ιστορία και η χρήση του τζίντζερ. Ούτε δηλητήρια, ούτε αφροδισιακά, ούτε ερωτισμός και ενίσχυση του οργανισμού.

Απλά ...τζίντζερ, που πάει όμως παντού.

_____________________________________________________________

Πηγές (μεταξύ άλλων): Oxford Dictionaries Online, 
Wikipedia

Saturday, September 1, 2018

«Πρωτοβουλία για τα Δάση»: Ανοιχτή επιστολή προς τη πολιτική ηγεσία για την προστασία των δασών




Ανοιχτή επιστολή προς τον ΠτΔ, τον πρωθυπουργό και τους αρχηγούς των κομμάτων της Βουλής, απέστειλε η «Πρωτοβουλία για τα Δάση», με ιεραρχημένες προτάσεις για τη λήψη των αναγκαίων πολιτικών αποφάσεων με στόχο την αποτελεσματικότερη λειτουργία του κρατικού μηχανισμού για την προστασία των δασών.

Η «Πρωτοβουλία για τα Δάση» είναι μια προσπάθεια ομότιμων και τακτικών καθηγητών δασικών πανεπιστημιακών και τεχνολογικών σχολών και τμημάτων, ερευνητών των δασικών ερευνητικών ινστιτούτων της Χώρας, νομικών, ελευθέρων επαγγελματιών και στελεχών της Διοίκησης, που έχουν ασχοληθεί στα πλαίσια των θεματικών και επαγγελματικών τους αρμοδιοτήτων με τη δασική ανάπτυξη και προστασία.

Η «Πρωτοβουλία για τα Δάση» στην επιστολή της επισημαίνει ότι η οργάνωση του επιχειρησιακού σχεδιασμού στη Χώρα μας πρέπει να έχει σαν ξεκάθαρο στόχο την μείωση του αριθμού των δασικών πυρκαγιών, την άμεση επέμβαση στο δάσος πριν η φωτιά πάρει διαστάσεις και των περιορισμό των ζημιών, είτε αυτές αφορούν στα δασικά οικοσυστήματα, είτε στις υποδομές είτε στις ανθρώπινες περιουσίες και τη ζωή των πολιτών. Οι στόχοι αυτοί μπορούν να υπηρετηθούν μόνο από μια νέα προσέγγιση στον τρόπο διαχείρισης των δασικών πυρκαγιών που θα περιλαμβάνει την πλήρη αναδιοργάνωση του μηχανισμού δασοπυρόσβεσης.

Αναλυτικά η ανοιχτή επιστολή με τα ονόματα όσων την έχουν συνυπογράψει μέχρι τώρα και φόρμα συμπλήρωσης στοιχείων οποιουδήποτε επιθυμεί να την συνυπογράψει:


Ανοιχτή επιστολή 


Αθήνα, 30-8-2018 


Προς: Αξιότιμο Πρόεδρο της Ελληνικής Δημοκρατίας

κύριο Προκόπιο Παυλόπουλο 

Προς: Αξιότιμο Πρόεδρο της Κυβέρνησης 

κύριο Αλέξιο Τσίπρα 

Προς: Αξιότιμους κ.κ πολιτικούς αρχηγούς των κομμάτων της Βουλής 

Κοινοποίηση: τους Έλληνες πολίτες 



Θέμα: «Λήψη αποφάσεων για ουσιαστικές μεταρρυθμίσεις που θα αφορούν στη λειτουργία του κρατικού μηχανισμού για την προστασία των δασών»

Η Δασική Πυρκαγιά της 23ης Ιουλίου 2018 στην Ανατολική Αττική, με τα τραγικά αποτελέσματα που είχε, έθεσε σε αμφισβήτηση όλη την υπάρχουσα οργάνωση Δασοπροστασίας και Πυροπροστασίας και ανέδειξε πολλά κενά στην οργάνωση του Κράτους, σε σχέση με την αποτελεσματική προστασία των πολιτών από παρόμοιες καταστροφές.


Με αφορμή αυτήν την τραγωδία όλοι όσοι υπογράφουμε την παρούσα επιστολή (εκπρόσωποι φορέων, εκπαιδευτικών & ερευνητικών ιδρυμάτων, επιμελητηρίων και συνδικαλιστικών οργανώσεων), αλλά και φυσικά πρόσωπα που έχουν επιστημονική γνώση, εμπειρία και σχέση με το δάσος, συναισθανόμαστε την ανάγκη αλλά και την απαίτηση της κοινωνίας να εξαντληθεί θεσμικά κάθε δυνατότητα ώστε να ελαχιστοποιηθεί ο κίνδυνος επανάληψης παρόμοιων τραγικών γεγονότων στο μέλλον.

Θεωρούμε απαραίτητο να συνεισφέρουμε ανάλογα με την εμπειρία και την επιστημονική μας υπόσταση, καταθέτοντας προτάσεις για την καλύτερη οργάνωση της Δασοπροστασίας και θεωρούμε υποχρέωση αλλά και ευθύνη μας να απευθυνθούμε σε όλη την πολιτειακή ηγεσία της χώρας και σε κάθε πολίτη της και να θίξουμε ορισμένες παραμέτρους του προβλήματος «δασικές πυρκαγιές».

Ασφαλώς ως πρώτο ζητούμενο από την πολιτειακή και πολιτική ηγεσία της Χώρας, θέτουμε τη στήριξη, με κάθε τρόπο, των πληγέντων και καλούμε όλους τους πολιτικούς φορείς να αναλάβουν με την απαραίτητη ομοψυχία πολιτικές πρωτοβουλίες και να στηρίξουν μέτρα πολιτικής για το σκοπό αυτό.

Παράλληλα όμως ζητάμε να προωθηθούν άμεσα και οι απαραίτητες μεταρρυθμίσεις, που θα αφορούν την οργάνωση του Κρατικού μηχανισμού και την αποτελεσματικότερη προστασία των δασών από τις πυρκαγιές.

Υπενθυμίζουμε τη βασική αρχή της οικολογίας των δασικών πυρκαγιών, σύμφωνα με την οποία οι δασικές πυρκαγιές «σβήνουν» μέσα στο δάσος, πριν πάρουν διαστάσεις και πώς αυτή η αρχή μπορεί να εκπληρωθεί, όταν ο «διαχειριστής» είναι γνώστης των ιδιαιτεροτήτων των δασικών οικοσυστημάτων όσον αφορά τη σύνθεση της βλάστησης και τη συμπεριφορά τους, αλλά και των «κρίσιμων τοπικών συνθηκών» (ανάγλυφο, έδαφος, άνεμοι, έργα υποδομής κ.λπ.) που επηρεάζουν την εξέλιξη μιας πυρκαγιάς.

Θεωρούμε σοβαρό στρατηγικό λάθος να επικεντρώνεται η πολιτεία σχεδόν αποκλειστικά στην αυθαίρετη και άναρχη δόμηση των οικισμών (η οποία είναι υπαρκτό πρόβλημα) και να θεωρεί ότι εκεί κατά κύριο λόγο οφείλεται η τραγωδία που ζήσαμε. Ασφαλώς υπάρχουν ευθύνες που πρέπει να αναζητηθούν από τις αρμόδιες αρχές, όπως επίσης επιβάλλεται με καθαρή σκέψη να διορθώσουμε τα λάθη, τόσο σε επίπεδο σχεδιασμού, όσο και σε επίπεδο εφαρμογής του.

Επισημαίνουμε ιδιαιτέρως ότι η Δασική Νομοθεσία σήμερα, όπως διαμορφώνεται με τις συνεχείς αλλαγές του νομικού και θεσμικού πλαισίου για τη δασοπροστασία, ευνοεί τους κάθε λογής «αυθαιρετούντες και τους καταπατητές», θεωρούμε δε πως ακόμα και η αντισυνταγματική εξαίρεση των «οικιστικών πυκνώσεων» από την ανάρτησή τους στους Δασικούς χάρτες, συμβάλλει σε αυτό, αφού δεν επιλύει κάποιο πρόβλημα των πολιτών, αλλά περιπλέκει και ουσιαστικά διαιωνίζει το απαράδεκτο αυτό φαινόμενο.

Με το να «βλέπουμε και να προβάλλουμε» ως Πολιτεία μόνο μία από τις όψεις του κακού, δηλαδή την ύπαρξη αυθαίρετων οικισμών, μετατοπίζουμε την ουσία του επιχειρησιακού προβλήματος της Δασοπυρόσβεσης στην αυθαίρετη συγκρότηση οικισμών, δίπλα και μέσα στα δάση, υποτιμώντας το υπαρκτό πρόβλημα της ελλιπούς οργανωτικής και εκτελεστικής λειτουργίας του μηχανισμού πυροπροστασίας. Με τον τρόπο αυτό, παραβλέποντας την ανάγκη επιχειρησιακών αλλαγών στο πεδίο, είναι βέβαιο ότι θα οδηγηθούμε σε μη ουσιαστική αξιολόγηση του προβλήματος, αποσπασματικές παρεμβάσεις και στη βέβαιη επανάληψη ανάλογων καταστροφών, στο άμεσο μέλλον.

Ως Πολιτεία και ως κοινωνία οφείλουμε να προχωρήσουμε μπροστά, στηρίζοντας τους πυρόπληκτους και τις οικογένειες των θυμάτων, αναδημιουργώντας τις πόλεις και τους οικισμούς που καταστράφηκαν αλλά δεν μπορούμε να αγνοήσουμε την πραγματική αιτία του προβλήματος, που είναι η ανάγκη αντιμετώπισης των δασικών πυρκαγιών μέσα στο δάσος.

Εκτιμούμε ότι αυτό δεν έχει γίνει απολύτως κατανοητό και αυτό διαφαίνεται από το γεγονός ότι από τα 20 σημεία -παρεμβάσεις- που εξαγγέλθηκαν από τον Πρωθυπουργό στην Σύσκεψη της 7ης Αυγούστου, μόνο ένα αφορούσε τα δάση και αυτό με πολύ γενική μορφή.

Η σημαντικότερη προσφορά των πολιτικών δυνάμεων της χώρας για την ορθή διαχείριση του προβλήματος των δασικών πυρκαγιών είναι η λήψη μέτρων πολιτικής που θα επανεξετάσουν από μηδενική βάση τον τρόπο οργάνωσης του Κρατικού μηχανισμού και θα αξιοποιούν όλες τις δυνάμεις Πολιτικής Προστασίας, με την ουσιαστική συμμετοχή των Δασικών Υπηρεσιών. Σε αυτή τη λύση έχουμε την υποχρέωση να συμβάλουμε όλοι μας, στο μέτρο που μας αναλογεί επιστημονικά και διοικητικά.

Στη βάση αυτή προτείνουμε να ληφθούν οι αναγκαίες πολιτικές αποφάσεις για την αλλαγή του θεσμικού πλαισίου για τη δασοπροστασία και την οργάνωση και λειτουργία του Κρατικού μηχανισμού, ώστε να λειτουργεί με σύγχρονο και αποτελεσματικό τρόπο, εξασφαλίζοντας τη δυνατότητα να υπηρετήσει τις σύγχρονες ανάγκες της Κοινωνίας για προστασία της ζωής και της περιουσίας των πολιτών παράλληλα με την απαίτηση για την αποτελεσματική προστασία των δασικών πόρων και της δημόσιας περιουσίας, τη μείωση του αριθμού των δασικών πυρκαγιών καθώς και των ζημιών που προκαλούνται από αυτές. Οι μεταρρυθμίσεις που προτείνουμε βρίσκονται σε απόλυτη σύμπνοια και με το περιεχόμενο και τις επιταγές του άρθρου 24 παρ. 1 του Συντάγματος, που προβλέπει ότι η λήψη μέτρων για την προστασία του φυσικού περιβάλλοντος, του οποίου θεμελιώδες στοιχείο συνιστούν και τα δασικά οικοσυστήματα, αποτελεί υποχρέωση της Πολιτείας.

Ειδικότερα, τα μέτρα που προτείνουμε αφορούν: 

  • Στη λήψη Κεντρικής Πολιτικής Απόφασης για την αναδιοργάνωση του Δασικού Τομέα και τη επανασύνδεση των Κεντρικών και Περιφερειακών Δασικών Υπηρεσιών με το φυσικό τους αντικείμενο (δασικά χερσαία οικοσυστήματα). Προτείνεται η επανίδρυση της Γενικής Γραμματείας Δασών και Φυσικού Περιβάλλοντος.
  • Στο  άμεσα η καθετοποίηση των υφιστάμενων δομών των Περιφερειακών Δασικών Υπηρεσιών και η υπαγωγή τους σε ένα Υπουργείο. Με τον τρόπο αυτό θα εξασφαλιστεί η επιχειρησιακή δυνατότητα τους, ενόψει της ενεργούς συμμετοχής τους και της άσκησης αρμοδιοτήτων δασοπυρόσβεσης στο πλαίσιο της δασοπροστασίας και του ελέγχου του χερσαίου φυσικού περιβάλλοντος της Χώρας. 
  • Στον καθορισμό των απαραίτητων προϋποθέσεων για την υποστήριξη των προαναφερόμενων σκοπών δασοπροστασίας, καθώς και των αναγκών σε προσωπικό (αναγκαίες διεπιστημονικές προσλήψεις προσωπικού, μετατάξεις από υφιστάμενες δομές) και η προμήθεια υλικοτεχνικού εξοπλισμού και μέσων, για την εξασφάλιση σύγχρονης και άμεσης επιχειρησιακής δυνατότητας. 
  • Στην νομική θεσμοθέτηση της εμπλοκής των Δασικών Υπηρεσιών στην αντιμετώπιση των δασικών πυρκαγιών, αποκλειστικά στο χώρο ευθύνης τους και της ισότιμης συμμετοχής τους, στα επιχειρησιακά κέντρα πολιτικής προστασίας, με αποφασιστικό ρόλο στο θέμα των δασικών πυρκαγιών. 
  • Στην άμεση ένταξηστα χρηματοδοτικά μέσα των Υπουργείων ΥΠΕΝ ή ΥΠΑΑ&Τ, της εκπόνησης προτύπων επιχειρησιακών σχεδίων πρόληψης και καταστολής δασικών πυρκαγιών (δασικών μελετών δασοπροστασίας- αντιπυρικά σχέδια), με κλίμακα οργάνωσης του μηχανισμού και ενεργειών (δασοπυρόσβεσης) το Δασαρχείο. 
  • Στο να συνδεθεί η ανάγκη πυροπροστασίας των δασών και δασοπυρόσβεσης με την έρευνα, που είναι πλούσια στην χώρα μας, με εξαίρετους επιστήμονες, αλλά μέχρι σήμερα υποτιμάται και δεν αξιοποιείται επαρκώς από την πολιτεία. 
  • Στην ενίσχυση της ψηφιακής σύγκλισης, με τη χρήση σύγχρονων ψηφιακών εργαλείων, στον τομέα της προστασίας, της διαχείρισης και της ανάπτυξης των δασών. 
  • Στην αναμόρφωση (επικαιροποίηση) των εφαρμοζόμενων δασοπονικών πρακτικών, με τις οποίες διενεργείται η διαχείριση των δασών και δασικών εκτάσεων σήμερα, ώστε να διασυνδεθεί η διαχείριση των δασικών οικοσυστημάτων (καθαρισμοί δασών) με τους σκοπούς δασοπροστασίας. 
  • Στην εισαγωγή στην πρωτοβάθμια και δευτεροβάθμια εκπαίδευση, ειδικού μαθήματος το οποίο θα διδάσκουν ειδικοί επιστήμονες κατά ειδικότητα (όπως π.χ. Δασολόγοι-Περιβαλλοντολόγοι, Γεωλόγοι, Μηχανικοί κλπ.) και θα αφορά στην πολιτική προστασία και την ασφάλεια των πολιτών, έναντι των κινδύνων πυρκαγιάς, πλημμυρών, κλπ. 
  • Στην ενεργοποίηση της συμμετοχής δασικών συνεταιρισμών και αγροτών, στο σχεδιασμό αντιμετώπισης δασικών πυρκαγιών. Σαν πρώτο βήμα προτείνεται η σύσταση μητρώου, κατά περιοχή (Δασαρχείο), δασεργατών, αγροτών και διαθέσιμων ελαφρών ιδιωτικών μέσων, ώστε να είναι δυνατή η άμεση ενεργοποίησή τους σε περίπτωση ανάγκης. 
  • Στον ενεργότερο ρόλο της κοινωνίας στην προστασία των δασών, με την θεσμοθέτηση του «εθελοντή δασοφύλακα» που θα μπορεί, με τον ελάχιστο ατομικό εξοπλισμό και την απαραίτητη εκπαίδευση (που θα γίνει από τους δασικούς υπαλλήλους), να στελεχώνει παρατηρητήρια, πυροφυλάκεια και να συμβάλει προληπτικά (με την παρουσία του μέσα στα δάση), στη δασοπροστασία. 
  • Στην αξιοποίηση των σύγχρονων τεχνολογιών για την παρακολούθηση των δασών και τη δασοπροστασία (monitoring, χρήση μη επανδρωμένων αεροσκαφών, ψηφιακά μέσα). 
  • Στη λήψη άμεσων μέτρων εντοπισμού και οριοθέτησης ευαίσθητων περιοχών, που είναι ευπρόσβλητες σε δασικές πυρκαγιές, με την συμμετοχή των Δασαρχείων. Είναι αδιανόητο να βρεθούμε απροετοίμαστοι σε μια παρόμοια καταστροφή και το καλοκαίρι είναι ακόμη μακρύ. 
  • Στην άμεση συγκρότηση μικτών συνεργείων ειδικών επιστημόνων προκειμένου να αξιολογήσουν το βαθμό επικινδυνότητας, από ενδεχόμενη πυρκαγιά, οικισμών που βρίσκονται δίπλα σε δάση, προτείνοντας και άμεσα μέτρα προστασίας τους. 
Όλοι εμείς, που υπογράφουμε αυτό το κείμενο, πιστεύουμε πως το θέμα της προστασίας και διαχείρισης των δασών είναι ένα Εθνικό Θέμα και του αρμόζει αντίστοιχη αντιμετώπιση.

Ζητάμε συνάντηση επιτροπής εκπροσώπων μας με την πολιτική ηγεσία της χώρας, για να εξηγήσουμε τις προαναφερόμενες θέσεις μας και τις ρεαλιστικές προτάσεις μας, που είναι υλοποιήσιμες με σχετικά μικρό οικονομικό κόστος.

Κυρίως όμως απευθυνόμαστε στους συμπολίτες μας, για να τους ενεργοποιήσουμε στο θέμα της προστασίας των δασών, που αποδείχτηκε με τον πιο τραγικό τρόπο, πως είναι και θέμα προστασίας της ζωής μας.

Ως υποσημείωση παραθέτουμε Απόσπασμα της με αριθμό 3342/1999 απόφασης της επταμελούς σύνθεσης του Ε΄ Τμήματος του Συμβουλίου της Επικρατείας για το θέμα της μεταφοράς της Δασοπυρόσβεσης από την Δασική Υπηρεσία στην Πυροσβεστική το έτος 1998.

Υποσημείωση: Η γνώμη των τεσσάρων δικαστών της επταμελούς σύνθεσης του Ε΄ Τμήματος του Συμβουλίου της Επικρατείας (του Προέδρου, ενός συμβούλου και δύο παρέδρων), στην με αριθμό 3342/1999 απόφασή του, (ανεξάρτητα του ότι επικράτησε η αντίθετη άποψη των υπόλοιπων τριών συμβούλων της σύνθεσης του Δικαστηρίου), καταγράφεται ως εξής:

«Στην προκειμένη περίπτωση, η νομοθετική επιλογή (ν. 2612/1998) για την διάσπαση του φορέως προστασίας των δασών και την ανάθεση στις μεν Δασικές Υπηρεσίες της εν γένει εποπτείας των δασών και της προλήψεως των δασικών πυρκαϊών, με την αφαίρεση όμως σημαντικού μέρους των διατιθεμένων από αυτές μέσων, στο δε Πυροσβεστικό Σώμα της καταστολής των πυρκαϊών αυτών, δεν συνιστά πρόσφορο και αποτελεσματικό σύστημα για την προστασία των δασών, εν όψει και του γεγονότος ότι με τον τρόπο αυτό παύει πλέον, κατά ένα μέρος της, η διοίκηση και διαχείριση των δασικών εκτάσεων από τις Δασικές Υπηρεσίες, ενώ αυτές αποτελούν βασικό στοιχείο της κρατικής εποπτείας επί των δασών και των δασικών εκτάσεων, για την κατά το Σύνταγμα διατήρηση αναλλοίωτης της μορφής των (πρβλ. ΣτΕ Ολομ. 2753/1994). Συνεπώς, κατά την γνώμη αυτή, πρόσφορο σύστημα προστασίας των δασών είναι μόνο σύστημα ενιαίας αντιμετωπίσεως όλων των σχετικών με την προστασία των δασών θεμάτων από τις Δασικές Υπηρεσίες.»

_______________________________


Εάν επιθυμείτε να συνυπογράψετε την ανοικτή επιστολή της «Πρωτοβουλίας για τα Δάση» παρακαλούμε συμπληρώστε τα στοιχεία σας στη φόρμα που έχει αναρτηθεί στο dasarxeio.com.. Η διεύθυνση ηλεκτρονικού ταχυδρομείου (email) σε καμία περίπτωση δεν εμφανίζεται δημόσια και δεν χρησιμοποιείται για άλλο σκοπό.

Friday, August 24, 2018

Εξώδικη διαμαρτυρία προς τους καταστροφείς του Μεγάλου Ρέματος Ραφήνας από πολίτες και συλλογικότητες

Το Μεγάλο Ρέμα πριν και μετά την παρέμβαση των "αθώων" που κατέκαψαν τον κόσμο


ΕΝΩΠΙΟΝ ΚΑΘΕ ΑΡΜΟΔΙΟΥ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟΥ ΚΑΙ ΚΑΘΕ ΑΡΜΟΔΙΑΣ ΑΡΧΗΣ
Εξώδικη Διαμαρτυρία και  Κλήση

ΠΡΟΣ
1.       Το  ΝΠΔΔ με την επωνυμία «Δήμος Ραφήνας-Πικερμίου» , εδρεύον  στην Ραφήνα Αττικής, οδός Αραφηνίδων Άλων 12, Ραφήνα 19009, νομίμως εκπροσωπούμενο, ΑΦΜ   997606703 Δ.Ο.Υ. Παλλήνης. 
2.       Το ΝΠΔΔ  με την επωνυμία   «Περιφέρεια Αττικής» , εδρεύον στην Αθήνα, Λ. Συγγρού 15-17, νομίμως εκπροσωπούμενο, ΑΦΜ 997875116, Δ.Ο.Υ.   Αθηνών.
3.       Τον κ. Υπουργό Εθνικής Άμυνας, εδρεύοντα   στον Χολαργό Αττικής,  Λεωφόρος Μεσογείων αρ. 237-241, ΤΚ 15561,  νομίμως εκπροσωπούμενο, ΑΦΜ 090153025, Δ.Ο.Υ.  Χολαργού Αττικής .

               
Αξιότιμοι κύριοι και κυρίες,

Είμαστε όλοι  και όλες κάτοικοι του Δήμου Ραφήνας-Πικερμίου και ορισμένοι από εμάς  κάτοικοι και όμοροι ιδιοκτήτες  των παραρεματίων   περιοχών του   Μεγάλου Ρέματος Ραφήνας.  Το άμεσο βιοτικό μας περιβάλλον και καθημερινότητα, καθώς και το άμεσο φυσικό περιβάλλον των κατοικιών μας και της περιοχής όπου ζούμε επηρεάζεται και καθορίζεται άμεσα από την ευεργετική  λειτουργία του  Μεγάλου Ρέματος της Ραφήνας και της λεκάνης απορροής αυτού,  της φυσικής του λειτουργίας στην απορροή των ομβρίων υδάτων αλλά και   φερτών στερεών υλικών και  οργανισμών αλλά και της άμεσης επίδρασης του ρέματος επί των   φυσικών οικοσυστημάτων,  της χλωρίδας και πανίδας της περιοχής και του μικροκλίματος αυτής , καθώς και  την ευεργετική δράσης του ρέματος  εν γένει στην ποιότητά ζωής μας καθώς και στην υγεία μας και την  καθημερινή μας διαβίωση, σύμφωνα και με το συνταγματικό μας δικαίωμα στο φυσικό περιβάλλον κατά το άρθρο 24 παρ. 1 του ισχύοντος Συντάγματος .   

  Κατά το τελευταίο  χρονικό διάστημα, δηλ. από τις 27.07.2018 , σύμφωνα με καταχώρηση στην οικεία  ηλεκτρονική σελίδα του ΓΕΕΘΑ, το γ’ από Σας  Υπουργείο Εθνικής Άμυνας , με όχημα την υπηρεσία Μηχανικών Μελετών και Κατασκευών (ΜΟΜΚΑ), η οποία υπάγεται μόνιμα σε αυτό, και δια των οργάνων του γενικότερα, ξεκίνησε έργα αντιπλημμυρικής  προστασίας ,στους ομόρους Δήμους Μαραθώνος και Ραφήνας , και ειδικότερα, μεταξύ αυτών, και στο Μεγάλο Ρέμα Ραφήνας, μετά από την σύμφωνη γνώμη του α’ και της β’ από Σας  και  σε πλήρη συνεργασία με αυτά τα ΝΠΔΔ και τα όργανα αυτών.  Τα έργα αυτά «φέρονται»  να γίνονται κατόπιν αιτήματος των οικείων Δήμων ( Ραφήνας και Μαραθώνος) και   με τη σύμφωνη γνώμη της Περιφέρειας Αττικής με σκοπό   «τη διευθέτηση, τον καθαρισμό και την κοπή δένδρων και θάμνων, με σκοπό την απρόσκοπτη διοχέτευση των όμβριων υδάτων προς τη θάλασσα».  Και ουσιαστικά προς άρση ή άμβλυνση των  αρνητικών συνεπειών από τις  πρόσφατες καταστροφικές και πολύνεκρες πυρκαγιές  της 23-07-2018 στην περιοχή ιδίως μεταξύ Ραφήνας και του πληγέντος οικισμού του   Ματίου Αττικής ( ανήκοντος στον Δήμο Μαραθώνος) . Όμως, όπως θα καταδειχθεί κατωτέρω, τα πραγματοποιούμενα έργα  στο ρέμα από τα τέλη Ιουλίου 2018 μέχρι και σήμερα από τα συνεργεία και τις μπουλντόζες και ερπυστριοφόρα οχήματα της ΜΟΜΚΑ   όχι μόνο δεν είναι τα  αποτελεσματικά, ανάλογα  και  αναγκαία  αντιπλημμυρικά έργα, μέτρα και παρεμβάσεις  για την καταπολέμηση της πολύ αρνητικής κατάστασης εκ των συνεπειών της μεγάλης και καταστροφικής πυρκαγιάς στην ευρύτερη περιοχή, αλλά , αντιθέτως,  δημιουργούν αντίρροπα και δυσανάλογα από αρνητική άποψη περιβαλλοντικά προβλήματα , συνέπειες και επιπτώσεις  στο Μεγάλο Ρέμα Ραφήνας  αλλά  και στην ευρύτερη περιοχή αυτού, οξύνοντας και όχι επιλύοντας τα περιβαλλοντικά προβλήματα της περιοχής.

   Όπως προκύπτει  από τα αναφερόμενα στην ηλεκτρονική σελίδα του ΓΕΕΘΑ, τα έργα αυτά προχωρούν με έκτακτες διαδικασίες   και συνιστούν (μη νόμιμη , κατά την άποψή μας ) διευθέτηση  του ρέματος , έχοντας μάλιστα άμεσες αρνητικές  επιπτώσεις και στα πρανή όπως και στην ίδια την φυσική κοίτη του ρέματος
   
                Ειδικότερα,

1.Τα χαρακτηριστικά και η πορεία  του  Μεγάλου Ρέματος Ραφήνας : 
Το Μεγάλο Ρέμα Ραφήνας εντοπίζεται στην Ανατολική Αττική. Ο ένας κλάδος του πηγάζει από την κορυφή μικρή Μαυρηνόρα .
Ο άλλος κλάδος του πηγάζει από τον Υμηττό (κλάδος Υμηττού)
Στην διαδρομή του διασταυρώνεται με όλα τα μεγάλα ρέματα των Μεσογείων, της Πεντέλης, και του Υμηττού, αλλά και με τοπικά δημοτικά ρέματα αποχέτευσης των δήμων που διέρχεται, ενώ αλλάζει πολλές φορές ονομασία μέχρι τον τελικό προορισμό του, το λιμάνι της Ραφήνας. Το συνολικό μήκος της διαδρομής του ρέματος από το Αστεροσκοπείο Πεντέλης ως τον κόλπο της Ραφήνας εκτείνεται περίπου σε  είκοσι πέντε (25)  χιλιόμετρα.
Τα υπόλοιπα 18 km, από την Κάντζα μέχρι την Ραφήνα, το ρέμα διασχίζει ως ανοιχτό αραιοκατοικημένες περιοχές με καλλιέργειες στην πεδιάδα των Σπάτων, συνήθως εκτός σχεδίου πόλης. Διασταυρώνεται πολλές φορές με την Αττική Οδό και την Περιφερειακή Οδό Υμηττού, διέρχεται βόρεια από το Αττικό Ζωολογικό Πάρκο των Σπάτων το μεγάλο εμπορικό κέντρο Smart, το Μουσείο Νάσιουτζικ και την περιοχή τερματισμού της Περιφερειακής Υμηττού. Στην συνέχεια μέχρι να διασταυρωθεί με τον Βαλανάρη το ρέμα διέρχεται από δυο προβληματικές γέφυρες: την γέφυρα της περιφερειακής Οδού Πικερμίου - Σπάτων (Οδός Αγίου Χριστοφόρου) στην θέση του Πύργου Πετρέζα, και την γέφυρα της Οδού Αρίωνος,  που ενώνει το Πικέρμι με την Αρτέμιδα.
Η λεκάνη απορροής του Μεγάλου Ρέματος Ραφήνας έχει έκταση  περίπου 150  τετραγωνικά χιλιόμετρα ή 150.000 στρέμματα.

2. Μη συνδρομή ανάγκης για τις παρούσες έκτακτες  παρεμβάσεις του ΥΕΘΑ

Δεν προκύπτει, σε καμία περίπτωση,  θέμα έκτακτων συνθηκών που να δικαιολογούν έκτακτες διαδικασίες.  Η έκταση της λεκάνης απορροής που κάηκε αποτελεί μόλις το 3,8% της συνολικής λεκάνης του ρέματος (περίπου 5500 στρέμματα σε σύνολο 145.900 στρεμμάτων συμπεριλαμβανομένης της εκτροπής Ποδονίφτη). Ακόμα και στην ακραία περίπτωση που, λόγω της πυρκαγιάς, θα διπλασιαστεί ο συντελεστής απορροής, δεν θα παρουσιαστεί αύξηση της πλημμυρικής παροχής μεγαλύτερη από 2%. Η πραγματική αύξηση είναι ακόμα μικρότερη, καθώς η πλημμυρική αιχμή των ρεμάτων που δέχονται νερό από τα καμένα, λόγω της  σύντομης απορροής τους στο Μεγάλο Ρέμα (μικρός «χρόνος συρροής»), δε συμπίπτει με αυτή των δύο κύριων κλάδων του Μεγάλου Ρέματος (Πετρέζα και Βαλανάρι).
Η αυξημένη στερεοπαροχή – μεταφορά φερτών από τις καμένες εκτάσεις που είναι ένας υπαρκτός κίνδυνος δεν αντιμετωπίζεται με αποψίλωση της κοίτης και των πρανών. Κατ΄αυτό τον τρόπο αυξάνεται αντί να μειώνεται ο όγκος των φερτών, αφού δεν συγκρατούνται πλέον από το ριζικό σύστημα και την βλάστηση, αυξάνεται η διάβρωση, η αποσταθεροποίηση και οι καταπτώσεις των πρανών. Αντίθετα, η αυξημένη στερεοπαροχή – μεταφορά φερτών αντιμετωπίζεται με παρεμβάσεις έργων ορεινής υδρονομίας στην ανάντη λεκάνη, όπως εξάλλου αναφέρονται και στην Οδηγία 2000/60 της ΕΚ, στις διατάξεις  του ν. 3199/2003 «Προστασία και διαχείριση των υδάτων - Εναρμόνιση με την Οδηγία 2000/60/ ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου της 23ης Οκτωβρίου 2000» (Α΄280), βάσει του οποίου έχει κυρωθεί η ως άνω Οδηγία,  την ΥΑ  Έγκριση της 1ης Αναθεώρησης του Σχεδίου Διαχείρισης των Λεκανών Απορροής Ποταμών του Υδατικού Διαμερίσματος Αττικής( ΦΕΚ 2017 Β’ 29/12/17) και Εγκεκριμένο Σχέδιο Διαχείρισης Κινδύνων Πλημμύρας Υδατικού Διαμερίσματος Αττικής (EL 06) ΦΕΚ 2693 Β / 6.07.

3. Όψεις της θεσμικής περιβαλλοντικής προστασίας του ρέματος
Με σχετική υπουργική απόφαση, την 9173/1642  του 1993 έχει χαρακτηριστεί ως ρέμα «ιδιαιτέρου περιβαλλοντικού ενδιαφέροντος», στο σύνολο του υδρογραφικού του δικτύου. Η υπουργική απόφαση είναι  δημοσιευμένη στο ΦΕΚ 281Δ/1993. Το ότι αυτή εξακολουθεί να ισχύει μας έχει βεβαιωθεί και από τις σχετικές υπηρεσίες του Υπουργείου Περιβάλλοντος με έγγραφά του από 21/03/2014 και 22/05/2015. 
   Είναι σχετικά προφανές ότι το Μεγάλο  Ρέμα της  Ραφήνας είναι ένας από τους λίγους και πιθανόν και ο τελευταίος πολύ σημαντικός υγρότοπος της Αττικής και η διακύβευση της λειτουργίας του θα έχει εξαιρετικά αρνητικές συνέπειες και για εμάς ως κατοίκους της Ραφήνας και των παραρεματίων περιοχών αλλά και για όλους τους κατοίκους της Αττικής γενικότερα. 
Επίσης, σύμφωνα με τις διατάξεις του ν. 4277/2014 ( (Νέο) Ρυθμιστικό Σχέδιο Αθήνας –Αττικής 2021) και σύμφωνα με το άρθρο 20 παρ. 2 γ’ σε συνδυασμό με το Παράρτημα ΙΧ  του νόμου αυτού , το Ρέμα Ραφήνας υπάγεται ρητώς  στους προστατευόμενους Υγροτόπους Α’ Προτεραιότητας. Σύμφωνα με την σχετική διάταξη  προβλέπονται τα ακόλουθα μέτρα προστασίας :

Μέτρα προστασίας των παραπάνω υγροτόπων: απαγόρευση δόμησης, επιχωμάτωσης, άσκησης οχλουσών δραστηριοτήτων, και κάθε δραστηριότητας που υποβαθμίζει την οικολογική κατάσταση τους. Επιτρέπεται η διενέργεια παρεμβάσεων οικολογικής αποκατάστασης, η επίσκεψη με σκοπό την αναψυχή και την επιστημονική έρευνα και η περίφραξη ιδιαίτερα ευαίσθητων τμημάτων που χρήζουν απόλυτης προστασίας. Είναι δυνατόν, επίσης, να επιτρέπεται η διαμόρφωση υπαίθριων εγκαταστάσεων αναψυχής και παρατήρησης της βιοποικιλότητας και του τοπίου. Οι υποδομές επίσκεψης και εκπαίδευσης διασφαλίζουν την ισότιμη πρόσβαση ατόμων με ειδικές ανάγκες στις περιοχές αυτές.

Επίσης, κατά την διάταξη του άρθρου 54 του πρόσφατα ψηφισθέντος ν . 4559/2018 (ΦΕΚ 142/Α’/2018), ορίζεται ότι :  

 Προστασία υγρότοπων της Αττικής

Στις περιοχές των υγροτόπων Α΄ προτεραιότητας της
υποπερίπτωσης αα΄ της περίπτωσης γ΄ της παρ. 2 του
άρθρου 20 του ν. 4277/2014 (Α’ 156), όπως αυτές φαί-
νονται εντός των περιγραμμάτων τους με διακεκομμένη γραμμή
στα σχετικά πρωτότυπα διαγράμματα, που
θεωρήθηκαν από τον Προϊστάμενο της Διεύθυνσης
Τοπογραφικών Εφαρμογών και που αντίτυπό τους σε
φωτοσμίκρυνση προσαρτάται ως Παράρτημα Α’ στον
παρόντα νόμο, και μέχρι την οριοθέτησή τους σύμφωνα
με τις διατάξεις του ν. 3937/2011 (Α’ 60), απαγορεύεται
η δόμηση, η επιχωμάτωση, η άσκηση οχλουσών δρα-
στηριοτήτων και κάθε δραστηριότητα που υποβαθμίζει
την οικολογική κατάστασή τους, καθώς και η έκδοση
αδειών δόμησης.

   Επισημαίνεται εδώ ότι  και στον ν. 4559/2018 σαφώς προσδιορίζεται ειδικά  το Μεγάλο Ρέμα Ραφήνας ως υγρότοπος α’ προτεραιότητας, στην δε σελ. 9414 του ΦΕΚ (παράρτημα) εμφαίνεται σαφώς η εκβολή του Ρέματος ως προσδιορισθέντος  και ειδικά προστατευομένου υγροτόπου. 

  Επίσης, σύμφωνα με τις διατάξεις του άρθρου 20 («εξουσιοδοτικές διατάξεις») ν. 3937/2011 σχετικά με προστατευόμενους  υγρότοπους, οι οποίοι δεν έχουν οριοθετηθεί, ορίζεται ότι :
δ) Με απόφαση του Υπουργού Περιβάλλοντος, Ενέργειας και Κλιματικής Αλλαγής, με βάση τα διαθέσιμα στοιχεία των συναρμόδιων υπηρεσιών και την υπάρχουσα επιστημονική τεκμηρίωση, καταρτίζονται κατάλογοι υγρότοπων με επιφάνεια μεγαλύτερη των 80 στρεμμάτων, εφόσον αυτοί δεν έχουν οριοθετηθεί κατά τις διατάξεις του άρθρου 21 του ν. 1650/1986. Ο κατάλογος που
περιλαμβάνει τα ιδιαίτερα οικολογικά χαρακτηριστικά,το μέγεθος και τη θέση κάθε υγρότοπου, συνεκτιμάται υποχρεωτικά από τις υπηρεσίες της κρατικής και αποκεντρωμένης διοίκησης και της τοπικής αυτοδιοίκησης κατά τη λήψη αποφάσεων που μπορεί να επηρεάζουν αμέσως ή εμμέσως τις εκτάσεις αυτές. Για τον καθορισμό όρων δόμησης, χρήσεων γης και δραστηριοτήτων
μέσα στους υγρότοπους αυτούς εφόσον δεν έχουν θεσπιστεί τέτοιοι στα πλαίσια ένταξής τους σε ευρύτερη προστατευόμενη περιοχή ή απαιτείται τροποποίησή τους εφαρμόζονται αναλογικά οι διατάξεις του άρθρου 21 παρ. 1β του ν.1650/1986. Για τους υγροτόπους αυτούς μέχρι την έκδοση των προεδρικών διαταγμάτων απαγορεύεται η άμεση ή έμμεση αποστράγγισή τους και η
μερική ή ολική επιχωμάτωσή τους.    

Είναι  σαφές ότι στην περίπτωσή μας έχουμε προστατευόμενο υγρότοπο α’ προτεραιότητας κατά τις διατάξεις του ν. 4277/2014 και ισχύουν επιπρόσθετα οι απαγορευτικές-προστατευτικές του περιβάλλοντος  διατάξεις του άρθρου 54 ν. 4559/2018 και του άρθρου 20  παρ. 6 δ’ ν. 3937/2011. 

  Παρ’όλα αυτά,  και  παρά την εξειδικευμένη και ισχυρή περιβαλλοντική προστασία του Ρέματος, ήδη στην εκβολή του το Μεγάλο Ρέμα έχει παλαιότερα   διευθετηθεί πρόχειρα-και χωρίς να έχουν τηρηθεί νόμιμες διαδικασίες διευθέτησης με σχετική περιβαλλοντική  μελέτη και αδειοδότηση- με σκυροδέτηση της κοίτης και τοίχους αντιστήριξης.

   Στην παρούσα φάση,  έχουν γίνει από επέμβαση των συνεργείων  και των εκσκαφικών μηχανημάτων τους σημαντικές καταστροφές και βλαπτικές ενέργειες σε αντιπεριβαλλοντική κατεύθυνση, όπως καταστροφή και αφαίρεση βλάστησης, καταστροφή καλαμιών και θάμνων, συνεχείς οχλούσες δραστηριότητες από τα μηχανήματα και ουσιαστικά εκδίωξη της πανίδας από ψάρια , πουλιά και αμφίβια ζώα, όπως θα αναλύσουμε παρακάτω. 

 4. Εξαιρετικά αρνητικές επιπτώσεις από τα υπό εξέλιξη έργα από συνεργεία της ΜΟΜΚΑ και του ΥΕΘΑ επί του Μεγάλου Ρέματος Ραφήνας  
4.1. Καταστροφικές επιπτώσεις στα πρανή και την ίδια την φυσική  κοίτη του ρέματος.και μάλιστα ελλείψει  μελέτης περιβαλλοντικών επιπτώσεων και αδειοδότησης.   Άμεσος κίνδυνος για το ίδιο το ανθρωπογενές περιβάλλον στην περιοχή.   
Από τα διενεργούμενα έργα, προκύπτει  σοβαρό θέμα κινδύνου διάβρωσης πρανών και κατάρρευσης των υπερκείμενων υποδομών και κατασκευών, γεγονός που αποτελεί  άμεση και ευθεία απειλή κατά του ανθρωπογενούς περιβάλλοντος. Πιο συγκεκριμένα, φαίνεται ξεκάθαρα ότι οι χωματουργικές εργασίες έχουν αλλάξει τα γεωμετρικά χαρακτηριστικά της διατομής της κοίτης. Τα πρανή έχουν γίνει περισσότερο κεκλιμένα σε αρκετά σημεία της όχθης, γεγονός που μειώνει την ευστάθεια τους. Η παραπάνω μεταβολή της κοίτης σε συνδυασμό με τη μειωμένη τραχύτητα που οφείλεται στην εξάλειψη της φυσικής βλάστησης,  θα προκαλέσει σημαντική αύξηση της ταχύτητας ροής  άρα και της διαβρωτικής ικανότητας του νερού. Τέλος πρέπει να ληφθεί υπόψη ότι το απογυμνωμένο έδαφος που προέκυψε στα πρανή είναι σαθρό και χαμηλής συνεκτικότητας. Ο κίνδυνος κατάρρευσης γίνεται ακόμα μεγαλύτερος στα καμπύλα τμήματα της κοίτης όπου, παρά τον αυξημένο κίνδυνο διάβρωσης της όχθης, δεν υπήρξε καμία πρόνοια διατήρησης της βλάστησης και φυσικής κοίτης.

   Οι παραπάνω παρεμβάσεις αποτελούν ουσιαστικά εργασίες διευθέτησης της κοίτης, όπως εξάλλου αναφέρεται στην ανακοίνωση του Υπουργείου, χωρίς, όμως, να συντρέχουν ή να έχουν τηρηθεί οι νόμιμες προϋποθέσεις κατά τις διατάξεις των ν. 4258/2014 , 4014/2011 και σχετικών υπουργικών αποφάσεων .  Κατά συνέπεια, δεν ισχύει η εξαίρεση από τις διαδικασίες οριοθέτησης, που αναφέρεται στο άρθρο 4 του Ν. 4258/2014, η οποία  αφορά μόνο εργασίες άρσης προσχώσεων, καθαρισμού, συντήρησης και αποκατάστασης κοίτης, και όχι βέβαια έργα διευθέτησης ρέματος  Για τα  έργα διευθέτησης  απαιτείται περιβαλλοντική μελέτη και  αδειοδότηση υποκατηγορίας Α1 ( ν. 4014/2011,  κοινή υπουργική απόφαση 1958/1912, ΥΑ ΔΙΠΑ/ΟΙΚ 37674/10-8-2016, όπως οι διατάξεις αυτών τροποποιηθείσες ισχύουν)  αφού πρόκειται εδώ  για αντιπλημμυρικά έργα σε τμήμα υδατορέματος με λεκάνη απορροής άνω των 100 τετρ. χλμ και εντός του Νομού Αττικής.

   Υπενθυμίζουμε ότι ακόμη και η άρση των προσχώσεων από διευθετημένο τμήμα υδατορέματος (όπως στην περίπτωσή μας είναι το τμήμα παρέμβασης από Χ.Θ. 0+640 έως 1+018 ) υπόκειται σε περιβαλλοντική αδειοδότηση σύμφωνα με την ΥΑ  ΔΙΠΑ/οικ. 37674/ 10-8-16, ομάδα 2 υδραυλικά έργα, α/α 15β ¨Αρση προσχώσεων από διευθετημένο τμήμα υδατορέματος¨. Συγκεκριμένα απαιτεί μελέτη κατηγορίας Α2, καθότι η λεκάνη απορροής του ποταμού έχει Ε> 100 km2.
4.2. Καταστροφικές συνέπειες στην χλωρίδα και την πανίδα του ρέματος  
Τα υπό εξέλιξη έργα υποτίθεται ότι πραγματοποιούνται για τον καθαρισμό του Ρέματος και με σκοπό την αποφυγή πλημμυρών μετά από τις καταστροφικές πυρκαγιές στην περιοχή Μάτι και μεταξύ Ματίου και Ραφήνας την 23η Ιουλίου 2018, δεδομένου ότι , όπως προκύπτει από την κοινή πείρα, οι πυρκαγιές μειώνουν την απορρόφηση των υδάτων από το έδαφος, αυξάνουν την ποσότητα των απορρεόμενων  υδάτων καθώς , επίσης, και των φερτών υλικών. 
   Όμως, όπως προκύπτει από την επιτόπια παρατήρηση των πραγματοποιούμενων έργων αλλά και από σχετικές ληφθείσες από μας φωτογραφίες ,  τα πραγματοποιούμενα έργα από τα συνεργεία του γ’ από Σας ΥΕΘΑ (και ΓΕΕΘΑ)   αυτά πραγματοποιούνται με τρόπο εξαιρετικά αρνητικό  για το φυσικό περιβάλλον και ειδικότερα για την προστασία του Ρέματος  και έχουν ήδη προκαλέσει πρωτοφανή οικολογική καταστροφή  στο ρέμα, και ιδίως στο κατάντη τμήμα του ρέματος ( εκβολή). Τα ερπηστριοφόρα οχήματα του στρατού-καθώς και άλλα σχετικά βαριά οχήματα-   εισέρχονται και κινούνται εντός  της κοίτης του ρέματος αλλά και πραγματοποιούν επιχωματώσεις των πρανών και μεταβολές επί των πρανών. Επίσης, προβαίνουν σε αποψίλωση της  ίδιας της κοίτης, καθώς, επίσης, σε ορισμένα σημεία του υγρότοπου, και σε αποψίλωση των ιδίων των πρανών από καλαμιές, θάμνους και ποώδη βλάστηση.   
   Τα μηχανήματα  έχουν προκαλέσει  αναμόχλευση αλλά και συμπίεση της κοίτης, σε όλο το μήκος της επέμβασης, καταστρέφοντας έτσι τον πληθυσμό και το ενδιαίτημα πολυάριθμων ειδών μικροπανίδας και μικροχλωρίδας, γόνους αμφιβίων, βενθικούς και πλαγκτονικούς οργανισμούς, που αποτελούν μέρος της τροφικής αλυσίδας του ποτάμιου οικοσυστήματος. Όλα αυτά σε περίοδο που δεν ενδείκνυται για παρεμβάσεις στα ρέματα,  για λόγους προστασίας της αναπαραγωγής και των νεοσσών (ευρωπαϊκή οδηγία 2009/147).  Ακόμη και οι ήπιοι καθαρισμοί με ελαφριά μηχανήματα, ενδείκνυται να γίνονται μετά το μήνα Οκτώβριο.

   Συνέπεια αυτής της παρέμβασης ήταν επίσης η καταστροφή αβγών, φωλιών και  τόπων ανάπαυσης και αναπαραγωγής των ειδών της ορνιθοπανίδας και ιχθυοπανίδας του ρέματος. Να σημειωθεί ότι στο Μεγάλο Ρέμα Ραφήνας έχουν καταγραφεί από την Ελληνική Ορνιθολογική Εταιρία και το Ελληνικό Κέντρο Θαλασσίων Ερευνών (ΕΛ.ΚΕ.Θ.Ε.) σημαντικός αριθμός ειδών ορνιθοπανίδας και ιχθυοπανίδας που περιλαμβάνονται στο Κόκκινο Βιβλίο των απειλούμενων ειδών της Ευρωπαϊκής Ένωσης όπως
α/ Καλαμοκανάς (Himantopus himantopus), Στρειδοφάγος (Haematopus ostralegus), Αιγαιόγλαρος (Larus audouinii), Νυχτοκόρακας (Nycticorax nycticorax), Χειμωνογλάρονο (Sterna sandvicensis), Καλαμόκιρκος (Circus aeruginosus), Γελογλάρονο (Gelochelidon nilotica), Θαλασσοκόρακας (Phalacrocorax aristotelis) και σημαντικός αριθμός σπάνιων ειδών ορνιθοπανίδας (πχ Νανοπουλάδα - Porzana pusilla).
β/ Χέλι (Αquila aquila) χαρακτηρισμένο ως είδος κρισίμως κινδυνεύον (CRITICALLY ENDANGERED, CR)
Τέτοιες παρεμβάσεις προκαλούν σημαντικές επιπτώσεις στη βιοποικιλότητα, οι οποίες μπορεί να οδηγήσουν στην εξαφάνιση ειδών σπάνιων και προστατευόμενων που διαβιούν στο Ρέμα, παραβιάζοντας το Ν. 3937/2011 περί "Διατήρησης της βιοποικιλότητας και άλλες διατάξεις".
Συμπερασματικά η εν λόγω παρέμβαση έχει προκαλέσει μέχρι σήμερα και εξακολουθεί να προκαλεί την σοβαρή  διατάραξη της οικολογικής ισορροπίας του Μεγάλου Ρέματος Ραφήνας.
  Σύμφωνα με τα ανωτέρω αναφερόμενα,  έχουμε από τα συνεργεία του ΥΕΘΑ-ΓΕΕΘΑ επικίνδυνες/επιβλαβείς για την οικολογική ισορροπία και την λειτουργία του ρέματος  και οχλούσες δραστηριότητες σε ρέμα, το οποίο αποτελεί και υγρότοπο α’ προτεραιότητας , κατά παραβίαση α) του π.δ του 1993 για την προστασία του ρέματος αυτού ως «ιδιαιτέρου περιβαλλοντικού ενδιαφέροντος» β) του άρθρου 20 παρ. 2  στοιχείο γ’ του ν. 4277/2014 σε συνδυασμό και  με την  πρόσφατη διάταξη άρθρου 54 ν. 4559/2018 ( απαγόρευση επιχωμάτωσης, οχλουσών δραστηριοτήτων κλπ)  γ) του άρθρου 20 ν. 3937/2011  για την απαγορευόμενη  επιχωμάτωση επί υγροτόπων, οι οποίοι δεν έχουν οριοθετηθεί με την έκδοση προεδρικού διατάγματος. Όλες αυτές οι προστατευτικές  για το ρέμα και τον υγρότοπο διατάξεις έχουν κατάφωρα παραβιαστεί από τις εργασίες στο ρέμα των συνεργείων του ΥΕΘΑ τις τελευταίες είκοσι μέρες.   

   Επειδή στο παρόν επισυνάπτουμε ληφθείσες φωτογραφίες επί των εργασιών των συνεργείων του ΥΕΘΑ/ΓΕΕΘΑ ( υπ’ αριθμ.  1 ως και 3 ) .
   Επειδή προκύπτει  ανάγκη να σταματήσουν αμέσως οι αντιπεριβαλλοντικές και καταστροφικές για το ρέμα , την φυσική λειτουργία αυτού , τα πρανή αυτού και την κοίτη του, καθώς και την χλωρίδα και πανίδα αυτού εργασίες των συνεργείων  του ΥΕΘΑ/ΓΕΕΘΑ και  της υποκείμενης στο ΥΕΘΑ/ΓΕΕΘΑ ΜΟΜΚΑ και, αντίστοιχα, να πραγματοποιηθούν τα αναγκαία μέτρα ορεινής υδρονομίας στην ανάντη λεκάνη του ρέματος.  

             Για τους λόγους  Και με την επιφύλαξη κάθε νομίμου δικαιώματός μας

              ΔΙΑΜΑΡΤΥΡΟΜΑΣΤΕ  ΕΝΤΟΝΩΣ

-Για την πραγματοποίηση από Σας ή με την σύμφωνη γνώμη και αίτησή  Σας έντονα  αντιπεριβαλλοντικών εργασιών  στο Μεγάλο Ρέμα Ραφήνας  από τα συνεργεία του γ’ από Σας .
-Για την σαφή αύξηση κινδύνου πλημμύρας λόγω  της περαιτέρω αύξησης της ποσότητας απορρεομένων υδάτων  και φερτών υλικών σε αιτιώδη συνάφεια με τα αποτελέσματα των έργων και τις  καταστροφικές επιδράσεις αυτών στα πρανή και στην κοίτη του ρέματος.
-Για την παράλειψή Σας να προβείτε στα αναγκαία έργα ορεινής υδρονομίας για την αποτροπή πλημμυρών λόγω της πυρκαγιάς.  
         

          ΣΑΣ ΚΑΛΟΥΜΕ
        Με την επιφύλαξη κάθε νομίμου δικαιώματός μας

 -Να προβείτε αμέσως μετά την  κοινοποίηση της παρούσας μας  σε Σας σε όλες τις απαιτούμενες ενέργειες για την άμεση διακοπή των αντιπεριβαλλοντικών εργασιών από τα συνεργεία του ΥΕΘΑ/ΓΕΕΘΑ στο Μεγάλο Ρέμα Ραφήνας, όπως αυτές προσδιορίζονται στην ηλεκτρονική σελίδα του ΓΕΕΘΑ από 27/07/2018 ( ανωτέρω), παρέχοντας τις σχετικές εντολές και οδηγίες στα συνεργεία . 

-Να παραλείψετε κάθε ενέργεια άμεσης ή έμμεσης  συνέχισης των έργων αυτών.    

-Να επιμεληθείτε για την άμεση  πραγματοποίηση έργων ορεινής υδρονομίας  στην ανάντη λεκάνη του ρέματος υπό την επίβλεψη και των δασικών υπηρεσιών   προς άμεση και αποτελεσματική  ανακούφιση των κατοίκων της περιοχής από τον κίνδυνο πλημμύρας.
   Σε διαφορετική περίπτωση,   επιφυλασσόμαστε ρητώς για την αναζήτηση κάθε αστικής, ποινικής  ή πειθαρχικής  ευθύνης  σε βάρος Υμών και  των νομίμων εκπροσώπων Σας  και την αίτηση  για την άσκηση της σχετικής δίωξης ,όπως νόμος ορίζει και προβλέπει και σε σχέση με ήδη βλάβη μας και σε σχέση με άμεσα επικείμενη. . Λαμβανομένου μάλιστα υπ’όψιν και του άμεσου κινδύνου πλημμυρισμού των υδάτων λόγω ακριβώς αυτών των έργων και  άμεσης  κατάρρευσης  των πρανών και των υπερκείμενων υποδομών πάνω από τα πρανή με σοβαρότατο κίνδυνο για τους ανθρώπους που κατοικούν στην περιοχή ή διέρχονται από αυτήν , την σωματική τους ακεραιότητα και την ίδια την ζωή τους από ενέργειες και παραλείψεις για τις οποίες και  θα είστε υπεύθυνοι/ες.  Όπως , επίσης, και για την λήψη κάθε σχετικού μέτρου για την προστασία της προσωπικότητάς μας ( άρθρα 57-59 Α.Κ. , 932 Α.Κ.)  και του συνταγματικού μας δικαιώματος στο φυσικό περιβάλλον κατά το άρθρο 24 παρ. 1 Συντάγματος, καθώς  και την κείμενη περιβαλλοντική  εθνική και κοινοτική νομοθεσία.              

  Αρμόδιος δικαστικός επιμελητής να επιδώσει νομίμως την παρούσα μας στον  α’ ή β’ ή γ’   των καθ’ ων, προς γνώση του και για τις νόμιμες συνέπειες.

Αθήνα,   22  -08-2018,
Ο Πληρεξούσιος Δικηγόρος